दिवाळीनंतर पूजा चौकी हटवण्याबाबत प्रश्न
रविवार, ८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी देशभरात दिवाळीचा सण मोठ्या उत्साहात साजरा करण्यात आला. या निमित्ताने लोकांनी आपली घरे दिव्यांनी आणि रंगीबेरंगी रोषणाईने सजवली आणि सायंकाळच्या शुभ मुहूर्तावर देवी लक्ष्मी, भगवान गणेश आणि भगवान कुबेर यांची पूजा केली. सुख, समृद्धी आणि कल्याणाच्या इच्छेने दिवे लावण्यात आले. पूजा पूर्ण झाल्यावर, घरातील सजवलेल्या ओट्यावर देव-देवतांच्या मूर्ती आणि पूजेचे साहित्य ठेवले जाते. यामुळे हा प्रश्न निर्माण होतो की पूजेचा ओटा कधी काढावा आणि वापरलेल्या साहित्याचे काय करावे.
दिवाळी पूजेचा मंच केव्हा काढावा?
धार्मिक परंपरेनुसार, दिवाळीनंतर दुसऱ्या दिवशी सकाळी स्नान आणि पूजा केल्यानंतर चौकी काढता येते. तथापि, अनेक कुटुंबांमध्ये गोवर्धन पूजेनंतर चौकी काढण्याची परंपरा आहे. त्यामुळे, घरातील श्रद्धा आणि परंपरा लक्षात घेऊन निर्णय घ्यावा. चौकी काढताना, देवी लक्ष्मी आणि गणपती यांच्या मूर्ती आदराने काढून घरातील देवघरात स्थापित करता येतात.
लक्ष्मी-गणेशाच्या मूर्तींचे काय करावे?
दिवाळी पूजेनंतर, घरातील देवघरात देवी लक्ष्मी आणि गणपतीच्या मूर्तींची सुबकपणे स्थापना करा. जर मूर्ती देवघरात आधीपासूनच कायमस्वरूपी स्थापित असतील, तर त्यांना तिथेच राहू द्या. पूजेचे आसन आणि त्यावरचे कापड स्वच्छ करून सुरक्षित ठिकाणी ठेवा, जेणेकरून भविष्यात दुसऱ्या पूजेसाठी त्यांचा वापर करता येईल.
कलश पाणी आणि नारळाचा योग्य वापर
लक्ष्मी पूजेच्या वेळी ठेवलेल्या कलशातील पाणी धार्मिक श्रद्धेनुसार पवित्र मानले जाते. परंपरेनुसार, हे पाणी घरातील रोपांना अर्पण केले जाऊ शकते. कलशावर ठेवलेला नारळ प्रसाद म्हणून कुटुंबातील सदस्यांमध्ये वाटला जाऊ शकतो. यामुळे पूजेच्या साहित्याचा आदराने वापर केला जातो याची खात्री होते.
दिव्याचं आणि उरलेल्या वातींचं काय करायचं?
दिवाळीत लावलेले जे मातीचे दिवे शाबूत आहेत, ते स्वच्छ करून पुढच्या पूजेसाठी किंवा शुभ प्रसंगासाठी पुन्हा वापरता येतात. मात्र, अर्धवट जळालेल्या वाती आणि उरलेले तूप व तेल फेकून देऊ नये. ते वेगळे करून त्यांची योग्य विल्हेवाट लावावी. असे पदार्थ गटारात किंवा पाण्याच्या स्रोतांमध्ये टाकणे टाळावे.
तांदळाचे दाणे आणि कडधान्ये फेकून देण्याऐवजी त्यांचा वापर करा.
लक्ष्मी पूजेमध्ये वापरलेला तांदूळ आणि धान्य, किंवा अक्षत, स्वच्छ असल्यास पक्ष्यांना किंवा प्राण्यांना खाऊ घालता येतो. तथापि, तांदूळ किंवा धान्यामध्ये कुंकू, रोळी, शेंदूर किंवा पक्षी आणि प्राण्यांसाठी हानिकारक ठरू शकणारे इतर घटक नाहीत याची खात्री करणे महत्त्वाचे आहे.
सूप बनवून गरिबी दूर करण्याची परंपरा
उत्तर भारत आणि बिहारमधील अनेक भागांमध्ये, दिवाळीच्या दुसऱ्या दिवशी सकाळी एखादे भांडे किंवा पातेले वाजवण्याची परंपरा पाळली जाते. स्थानिक समजुतींनुसार या विधीला "दरिद्रता चाना" (गरिबी दूर करणे) किंवा "दलिद्दार चाना" (गरिबांना हाकलून लावणे) असे म्हटले जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार, हा विधी घरातून नकारात्मकता आणि गरिबी दूर करून देवी लक्ष्मीचे स्वागत करण्याचा प्रतिकात्मक संदेश देतो.
10 नोव्हेंबर रोजी गोवर्धन पूजा होणार आहे.
गोवर्धन पूजा सहसा दिवाळीच्या दुसऱ्या दिवशी साजरी केली जाते. या दिवशी भगवान कृष्णाची पूजा केली जाते आणि गाईच्या शेणापासून गोवर्धन पर्वताचा आकार बनवून अन्नकूट अर्पण केले जाते. तथापि, २०२६ मध्ये तारखांच्या विशेष योगायोगाने, गोवर्धन पूजा मंगळवार, १० नोव्हेंबर रोजी साजरी केली जाईल. परिणामी, दिवाळी आणि गोवर्धन पूजा यांच्यामध्ये एक दिवसाचे अंतर राहील.
