महागाईच्या काळात कंपन्यांची रणनीती
कच्च्या मालाच्या किमतीत सतत वाढ होत असूनही, भारतातील प्रमुख ग्राहक कंपन्या आपल्या उत्पादनांच्या किमती थेट वाढवण्यापासून दूर राहत आहेत. ग्राहकांची मागणी कायम ठेवण्यासाठी, कंपन्यांनी खर्च कपातीच्या उपायांचा अवलंब केला आहे. आयटीसी, हिंदुस्थान युनिलिव्हर, गोदरेज कंझ्युमर, इमामी, हॅवेल्स आणि रिलायन्स रिटेल यांसारख्या कंपन्या वाढता खर्च ग्राहकांवर लादण्याऐवजी तो स्वतःच सोसण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
कच्च्या मालाच्या वाढत्या किमतींमुळे आव्हान
गेल्या काही महिन्यांत कंपन्यांना वाढत्या उत्पादन खर्चाच्या आव्हानाचा सामना करावा लागला आहे. एका अहवालानुसार, त्यांच्या अलीकडील तिमाही निकालांमध्ये, अनेक कंपन्यांनी कच्च्या मालाच्या वाढत्या किमती, पुरवठ्यातील व्यत्यय आणि मालवाहतुकीच्या खर्चाचा अहवाल दिला आहे. गोदरेज कंझ्युमर प्रॉडक्ट्सचे सीईओ, आसिफ मलबारी यांच्या मते, गेल्या तिमाहीत कच्चे तेल-संबंधित उत्पादने, पाम तेल आणि इतर सामग्रीच्या किमतींमध्ये मोठी वाढ झाली, ज्यामुळे गेल्या अनेक वर्षांतील कच्च्या मालाच्या खर्चात सर्वात मोठी वाढ झाली आहे.
किंमती वाढवताना सावधगिरी बाळगली जात आहे
आसिफ मलबारी यांनी स्पष्ट केले की, कंपनीची बहुतांश उत्पादने निश्चित किमतीच्या पॅकेजमध्ये विकली जातात. त्यामुळे, कंपनीने मर्यादित आणि काळजीपूर्वक विचार करून दरवाढ लागू केली आहे. याशिवाय, खर्चात बचत करणे आणि अधिक कार्यक्षम व्यावसायिक गुंतवणूक करणे यावर लक्ष केंद्रित केले आहे. अचानक झालेल्या दरवाढीचा ग्राहकांच्या खरेदीवर परिणाम होऊ नये, याची खात्री करण्याचा कंपनी प्रयत्न करत आहे.
विक्रेत्यांची संख्या कमी करून खर्च वाचवण्याचा प्रयत्न करणे
व्यवसायाचा खर्च कमी करण्यासाठी कंपन्या त्यांच्या विक्रेत्यांची संख्या मर्यादित करत आहेत. अनेक पुरवठादारांऐवजी निवडक काही विक्रेत्यांसोबत काम केल्याने मोठ्या ऑर्डर्स देणे आणि कमी किमतीत माल विकणे शक्य होते. ही रणनीती कंपन्यांना खर्च कमी करण्यास आणि बाजारपेठेत स्पर्धेत टिकून राहण्यास मदत करत आहे.
रिलायन्स रिटेलवरही खर्चाचा भार पडला.
ग्राहकांची मागणी कायम ठेवण्यासाठी रिलायन्स रिटेलने वाढलेल्या खर्चाचा काही भाग स्वतः उचलण्यास सुरुवात केली आहे. कंपनीचे मुख्य वित्तीय अधिकारी दिनेश तलुजा यांच्या मते, महागाई गेल्या दोन वर्षांतील उच्चांकावर असून, त्याचा परिणाम ग्राहकांच्या क्रयशक्तीवर होत आहे. किमती न वाढवता नफा सुधारण्याच्या प्रयत्नात, कंपनी जास्त मागणी असलेल्या बाजारपेठा शोधत आहे आणि तेथे कमी विक्रेत्यांसोबत काम करत आहे.
आदित्य बिर्ला लाइफस्टाइलने खर्च कपातीचे धोरण अवलंबले आहे
आदित्य बिर्ला लाइफस्टाइल ब्रँड्सचे व्यवस्थापकीय संचालक आशिष दीक्षित म्हणाले की, खर्च भरून काढण्यासाठी कंपनीने किमती सुमारे ६ टक्क्यांनी वाढवल्या आहेत. मात्र, संपूर्ण भार ग्राहकांवर टाकण्याऐवजी, विक्रेत्यांसोबत काम करून खर्च कमी करण्यावर लक्ष केंद्रित केले आहे.
कॉर्पोरेट नफ्यावर दबाव
ग्राहकांना दिलासा देण्याच्या प्रयत्नांचा परिणाम कंपन्यांच्या नफ्यावरही झाला आहे. जुलै-सप्टेंबर तिमाहीत अनेक प्रमुख ग्राहक कंपन्यांच्या नफ्याचे प्रमाण घटले. याचे कारण असे की, खर्च वाढत असूनही, कंपन्यांनी उत्पादनांच्या किमतीतील वाढ मर्यादित ठेवली आणि काही अतिरिक्त खर्च स्वतःच उचलला. इमामीचे व्यवस्थापकीय संचालक हर्षवर्धन अग्रवाल यांच्या मते, काही राज्यांमध्ये कमी पाऊस किंवा दुष्काळ असूनही, मागणीवर लक्षणीय परिणाम झालेला नाही. सध्या कंपन्यांसाठी महागाई ही सर्वात मोठी चिंतेची बाब आहे.
काही उत्पादनांच्या किमतीत वाढ
वाढत्या खर्चाच्या दबावामुळे कंपन्यांना काही उत्पादनांच्या किमती वाढवण्यास भाग पडले आहे. गेल्या दोन तिमाहीत, ब्रँडेड कपडे, दैनंदिन गरजेच्या वस्तू, साबण आणि शॅम्पू यांसारखी वैयक्तिक वापराची उत्पादने आणि पॅकेज केलेल्या खाद्यपदार्थांच्या किमती सरासरी ३ ते ६ टक्क्यांनी वाढल्या आहेत.
लहान पॅकेजमधील वस्तूंचे वजन कमी झाले
अनेक कंपन्यांनी त्यांच्या ५, १० आणि २० रुपयांच्या निश्चित किमतीच्या पॅकेट्सच्या किमती वाढवल्या नाहीत, परंतु त्यातील घटकांचे वजन कमी केले आहे. अशा प्रकारे, कंपन्या पॅकेटची किंमत कायम ठेवून वाढलेला खर्च भरून काढण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
सणासुदीच्या काळात विक्रीतून दिलासा
गेल्या दोन तिमाहीत ग्राहकांच्या मागणीत सातत्यपूर्ण सुधारणा दिसून आली आहे. अगदी अलीकडील सणासुदीच्या काळातही, विक्रीत मागील वर्षाच्या तुलनेत जोरदार दुहेरी अंकी वाढ नोंदवली गेली. यामुळे ग्राहकोपयोगी कंपन्यांना बाजारातील ही मजबूत मागणी पुढेही कायम राहील अशी आशा निर्माण झाली आहे.
उत्पादनांच्या किमती आणखी वाढू शकतात.
ब्रिटानिया, हिंदुस्थान युनिलिव्हर आणि हॅवेल्स यांसारख्या कंपन्यांनी नजीकच्या भविष्यात काही उत्पादनांच्या किमती आणखी वाढवण्याचे संकेत दिले आहेत. यामुळे कंपन्यांसमोर ग्राहकांना दिलासा देणे, विक्री कायम राखणे आणि आपला नफा सांभाळणे यांमध्ये संतुलन साधण्याचे आव्हान उभे राहिले आहे.
