उत्तर प्रदेशात १६ नोव्हेंबरपासून स्वयं-जनगणना सुरू – घरबसल्या कुटुंबाची माहिती कशी भरावी
टीप: ही माहिती "स्व-गणना" उद्देशांसाठी असून, ती २०२४-२५ च्या राष्ट्रीय जनगणनेनंतर (जनगणना २०२१-२२) प्रसिद्ध केली जाईल. भविष्यात इतर योजनांअंतर्गत (उदा., कुटुंब नोंदणी, आरोग्य सर्वेक्षण) अशीच प्रक्रिया राबविण्यात आल्यास, त्यातील टप्पे तेच राहतील.
1️⃣ स्वयं-गणना पोर्टलवर प्रवेश करा
| ऑर्डर | क्रियापद | वर्णन |
|---|---|---|
| १ | वेबसाइट उघडा | https://selfenumeration.up.gov.in (किंवा www.upcensus.gov.in/self – राज्य सरकारची अधिकृत साइट) |
| २ | भाषा निवडा | पानाच्या वरच्या उजव्या कोपऱ्यात असलेल्या “हिंदी/इंग्रजी” बटणावर क्लिक करा आणि “हिंदी” निवडा. |
| ३ | नोंदणी करा/लॉग इन करा | तुम्ही पहिल्यांदा नोंदणी करत असाल तर, “नवीन नोंदणी” → “कुटुंबप्रमुख” निवडा; तुम्ही आधीच नोंदणी केली असल्यास, “लॉगिन” वर क्लिक करा. |
2️⃣ आवश्यक कागदपत्रे आणि माहिती तयार ठेवा
| कागदपत्रे/माहिती | का पाहिजे? |
|---|---|
| आधार कार्ड क्रमांक | वैयक्तिक ओळख आणि वैधतेसाठी |
| घराचा पत्ता (रस्ता, वॉर्ड, पिनकोड) | भू-स्थानिक डेटासाठी |
| कुटुंबातील सर्व सदस्यांचा तपशील | नाव, लिंग, जन्मतारीख, नाते, शैक्षणिक/रोजगार स्थिती, मोबाईल नंबर (असल्यास) |
| विवाह/जन्म प्रमाणपत्र (उपलब्ध असल्यास) | ऐच्छिक, पण यामुळे अचूकता वाढते |
| बँक खाते/पैशांच्या व्यवहाराचा पुरावा (आर्थिक सर्वेक्षण असल्यास) | ऐच्छिक, केवळ आवश्यक असल्यास विनंती केली जाते |
टीप: सर्व माहिती अगोदरच एका वहीत किंवा डिजिटल नोट-टेकिंग ॲपमध्ये लिहून ठेवा. यामुळे अर्ज भरताना वेळ वाचेल.
3️⃣ नोंदणी (पहिल्यांदाच करत असल्यास) – टप्प्याटप्प्याने प्रक्रिया
- नाव आणि मोबाईल – तुमचे पूर्ण नाव (कुटुंबप्रमुख) आणि वैध मोबाईल नंबर प्रविष्ट करा.
- OTP पडताळणी – तुमच्या मोबाईलवर मिळालेला ६ अंकी OTP प्रविष्ट करा.
- आधार नंबर – तुमचा १२ अंकी आधार नंबर टाईप करा.
- पत्त्याचे वर्णन –
- गाव/शहर, वॉर्ड/पिंड, रस्त्याचे नाव, घर/फ्लॅट क्रमांक, पिनकोड.
- जर पत्ता आधीच सरकारी डेटाबेसमध्ये असेल, तर तो “ॲड्रेस ऑटो-फिल” बटणाचा वापर करून भरता येतो.
- ईमेल (ऐच्छिक) – भविष्यातील अद्यतने किंवा सूचनांसाठी.
- अॅक्सेस कोड तयार करा – वैयक्तिक ४-अंकी पिन सेट करा (भविष्यातील लॉगिनसाठी).
- सुरक्षा प्रश्न – दोन सुरक्षा प्रश्न निवडा (उदा. “पाळीव प्राण्याचे पहिले नाव”, “जन्मस्थान”).
नोंदणी पूर्ण झाल्यावर, तुम्हाला ईमेल/एसएमएसद्वारे एक "स्मार्ट फॉर्म आयडी" (उदाहरण:
UP-2024-001234) मिळेल. हा आयडी जपून ठेवा – याचा उपयोग तुमच्या कुटुंबाच्या सर्व नोंदी पाहण्यासाठी/बदलण्यासाठी केला जाईल.
4️⃣ कौटुंबिक माहिती भरण्याचे मुख्य टप्पे
- लॉगिन – तुमच्या फॉर्म आयडी + पिनचा वापर करून पोर्टलवर लॉगिन करा.
- कुटुंब जोडा – “नवीन कुटुंब सदस्य जोडा” बटणावर क्लिक करा.
- सदस्याचा तपशील प्रविष्ट करा
- पूर्ण नाव
- नातेसंबंध (पती, पत्नी, मुलगा, मुलगी, आई-वडील, आजी-आजोबा, इत्यादी)
- लिंग
- जन्मतारीख (DD-MM-YYYY)
- शिक्षणाचा स्तर (नवशिक्या, प्राथमिक, माध्यमिक, पदवीधर, पदव्युत्तर)
- रोजगार/उत्पन्नाची स्थिती (कर्मचारी, स्वयंरोजगार, शेतकरी, विद्यार्थी, गृहिणी, बेरोजगार)
- मोबाईल नंबर (उपलब्ध असल्यास) – भविष्यात फॉर्म अद्ययावत करण्यासाठी उपयुक्त.
- आधार किंवा इतर ओळखपत्र (उपलब्ध असल्यास) – ऐच्छिक, परंतु यामुळे डेटाची अचूकता वाढते.
- आरोग्य/सामाजिक माहिती (सर्वेक्षणात विनंती केल्यास) –
- आजारांचा इतिहास, लसीकरणाची स्थिती, इत्यादी.
- फोटो अपलोड – प्रत्येक सदस्याला पासपोर्ट आकाराचा फोटो (बहुतेक 300 KB, JPEG/PNG) अपलोड करण्याचा पर्याय असतो.
- सर्व डेटाची पडताळणी करा – प्रत्येक फील्ड पुन्हा तपासण्यासाठी “पुनरावलोकन” पृष्ठावर जा.
- सबमिट करा – “Finish & Submit” बटण दाबा.
सबमिशन केल्यानंतर, तुम्हाला ईमेल/एसएमएसद्वारे एक "सबमिशन पावती" (PDF) मिळेल. ही पावती डाउनलोड करून जपून ठेवा – भविष्यातील दुरुस्त्यांसाठी तिची आवश्यकता भासू शकते.
5️⃣ सबमिट केल्यानंतर काय करावे?
| काम | वर्णन |
|---|---|
| कोणतेही शुल्क/देय नाही | स्वयंचलित गणना पूर्णपणे मोफत आहे. व्यवहार किंवा पेमेंटसाठी विचारणारे कोणतेही कॉल/मेसेजेस फसवणूक म्हणून समजा. |
| पुनरावलोकन/दुरुस्ती | काही त्रुटी आढळल्यास, 'फॉर्म संपादित करा' हा पर्याय ३० दिवसांसाठी खुला राहील. तुमच्या फॉर्म आयडी + पिन वापरून पुन्हा लॉग इन करा. |
| स्थानिक प्राधिकरणाशी संपर्क साधणे | तांत्रिक अडचण किंवा माहितीत मोठी तफावत आढळल्यास – 1800-120-130 (उत्तर प्रदेश जनगणना हेल्पलाइन) किंवा जवळच्या ब्लॉक कार्यालयाशी संपर्क साधा. |
| डिजिटल पावत्या सुरक्षित ठेवा | ही पावती भविष्यात कोणत्याही सरकारी योजनेत (निवृत्तीवेतन, योजना, अनुदान) पुरावा म्हणून वापरता येईल. |
6️⃣ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
| प्रश्न | उत्तर |
|---|---|
| मी संपूर्ण कुटुंबाची एकत्र नोंदणी करू शकेन का? | होय. “एकाच फॉर्ममध्ये अनेक सदस्य जोडा” हा पर्याय वापरून सर्व सदस्यांना एकाच वेळी जोडा. |
| इंटरनेटचा वेग महत्त्वाचा आहे का? | नाही, पण फोटो अपलोड करण्यासाठी २-३ Mbps चा साधारण वेग पुरेसा असतो. |
| माझ्याकडे मोबाईल फोन नसेल तर काय? | तुम्ही तुमच्या शेजाऱ्याच्या/कुटुंबातील सदस्याच्या मोबाईलवरून ओटीपी मिळवू शकता, किंवा जवळच्या पोस्ट ऑफिस/सार्वजनिक आरोग्य केंद्रातून “ऑफलाइन नोंदणी” करू शकता. |
| डेटा किती काळ जतन करून ठेवला जाईल? | सर्व नोंदी 5 वर्षांसाठी सर्वरवर साठवल्या जातात आणि राष्ट्रीय डेटा सुरक्षा मानकांनुसार (ISO 27001) एनक्रिप्ट केल्या जातात. |
| माझी माहिती कोणत्याही तिसऱ्या पक्षांना विकली जाईल का? | नाही. स्व-जनगणनेच्या माहितीचा वापर केवळ शासकीय नियोजन, सांख्यिकीय विश्लेषण आणि धोरण-निर्मितीसाठी केला जातो. |
उत्तर प्रदेशात १६ नोव्हेंबरपासून स्वयं-जनगणना सुरू – घरबसल्या कुटुंबाची माहिती कशी भरावी
टीप: ही माहिती "स्व-गणना" उद्देशांसाठी असून, ती २०२४-२५ च्या राष्ट्रीय जनगणनेनंतर (जनगणना २०२१-२२) प्रसिद्ध केली जाईल. भविष्यात इतर योजनांअंतर्गत (उदा., कुटुंब नोंदणी, आरोग्य सर्वेक्षण) अशीच प्रक्रिया राबविण्यात आल्यास, त्यातील टप्पे तेच राहतील.
1️⃣ स्वयं-गणना पोर्टलवर प्रवेश करा
| ऑर्डर | क्रियापद | वर्णन |
|---|---|---|
| १ | वेबसाइट उघडा | https://selfenumeration.up.gov.in (किंवा www.upcensus.gov.in/self – राज्य सरकारची अधिकृत साइट) |
| २ | भाषा निवडा | पानाच्या वरच्या उजव्या कोपऱ्यात असलेल्या “हिंदी/इंग्रजी” बटणावर क्लिक करा आणि “हिंदी” निवडा. |
| ३ | नोंदणी करा/लॉग इन करा | तुम्ही पहिल्यांदा नोंदणी करत असाल तर, “नवीन नोंदणी” → “कुटुंबप्रमुख” निवडा; तुम्ही आधीच नोंदणी केली असल्यास, “लॉगिन” वर क्लिक करा. |
2️⃣ आवश्यक कागदपत्रे आणि माहिती तयार ठेवा
| कागदपत्रे/माहिती | का पाहिजे? |
|---|---|
| आधार कार्ड क्रमांक | वैयक्तिक ओळख आणि वैधतेसाठी |
| घराचा पत्ता (रस्ता, वॉर्ड, पिनकोड) | भू-स्थानिक डेटासाठी |
| कुटुंबातील सर्व सदस्यांचा तपशील | नाव, लिंग, जन्मतारीख, नाते, शैक्षणिक/रोजगार स्थिती, मोबाईल नंबर (असल्यास) |
| विवाह/जन्म प्रमाणपत्र (उपलब्ध असल्यास) | ऐच्छिक, पण यामुळे अचूकता वाढते |
| बँक खाते/पैशांच्या व्यवहाराचा पुरावा (आर्थिक सर्वेक्षण असल्यास) | ऐच्छिक, केवळ आवश्यक असल्यास विनंती केली जाते |
टीप: सर्व माहिती अगोदरच एका वहीत किंवा डिजिटल नोट-टेकिंग ॲपमध्ये लिहून ठेवा. यामुळे अर्ज भरताना वेळ वाचेल.
3️⃣ नोंदणी (पहिल्यांदाच करत असल्यास) – टप्प्याटप्प्याने प्रक्रिया
- नाव आणि मोबाईल – तुमचे पूर्ण नाव (कुटुंबप्रमुख) आणि वैध मोबाईल नंबर प्रविष्ट करा.
- OTP पडताळणी – तुमच्या मोबाईलवर मिळालेला ६ अंकी OTP प्रविष्ट करा.
- आधार नंबर – तुमचा १२ अंकी आधार नंबर टाईप करा.
- पत्त्याचे वर्णन –
- गाव/शहर, वॉर्ड/पिंड, रस्त्याचे नाव, घर/फ्लॅट क्रमांक, पिनकोड.
- जर पत्ता आधीच सरकारी डेटाबेसमध्ये असेल, तर तो “ॲड्रेस ऑटो-फिल” बटणाचा वापर करून भरता येतो.
- ईमेल (ऐच्छिक) – भविष्यातील अद्यतने किंवा सूचनांसाठी.
- अॅक्सेस कोड तयार करा – वैयक्तिक ४-अंकी पिन सेट करा (भविष्यातील लॉगिनसाठी).
- सुरक्षा प्रश्न – दोन सुरक्षा प्रश्न निवडा (उदा. “पाळीव प्राण्याचे पहिले नाव”, “जन्मस्थान”).
नोंदणी पूर्ण झाल्यावर, तुम्हाला ईमेल/एसएमएसद्वारे एक "स्मार्ट फॉर्म आयडी" (उदाहरण:
UP-2024-001234) मिळेल. हा आयडी जपून ठेवा – याचा उपयोग तुमच्या कुटुंबाच्या सर्व नोंदी पाहण्यासाठी/बदलण्यासाठी केला जाईल.
4️⃣ कौटुंबिक माहिती भरण्याचे मुख्य टप्पे
- लॉगिन – तुमच्या फॉर्म आयडी + पिनचा वापर करून पोर्टलवर लॉगिन करा.
- कुटुंब जोडा – “नवीन कुटुंब सदस्य जोडा” बटणावर क्लिक करा.
- सदस्याचा तपशील प्रविष्ट करा
- पूर्ण नाव
- नातेसंबंध (पती, पत्नी, मुलगा, मुलगी, आई-वडील, आजी-आजोबा, इत्यादी)
- लिंग
- जन्मतारीख (DD-MM-YYYY)
- शिक्षणाचा स्तर (नवशिक्या, प्राथमिक, माध्यमिक, पदवीधर, पदव्युत्तर)
- रोजगार/उत्पन्नाची स्थिती (कर्मचारी, स्वयंरोजगार, शेतकरी, विद्यार्थी, गृहिणी, बेरोजगार)
- मोबाईल नंबर (उपलब्ध असल्यास) – भविष्यात फॉर्म अद्ययावत करण्यासाठी उपयुक्त.
- आधार किंवा इतर ओळखपत्र (उपलब्ध असल्यास) – ऐच्छिक, परंतु यामुळे डेटाची अचूकता वाढते.
- आरोग्य/सामाजिक माहिती (सर्वेक्षणात विनंती केल्यास) –
- आजारांचा इतिहास, लसीकरणाची स्थिती, इत्यादी.
- फोटो अपलोड – प्रत्येक सदस्याला पासपोर्ट आकाराचा फोटो (बहुतेक 300 KB, JPEG/PNG) अपलोड करण्याचा पर्याय असतो.
- सर्व डेटाची पडताळणी करा – प्रत्येक फील्ड पुन्हा तपासण्यासाठी “पुनरावलोकन” पृष्ठावर जा.
- सबमिट करा – “Finish & Submit” बटण दाबा.
सबमिशन केल्यानंतर, तुम्हाला ईमेल/एसएमएसद्वारे एक "सबमिशन पावती" (PDF) मिळेल. ही पावती डाउनलोड करून जपून ठेवा – भविष्यातील दुरुस्त्यांसाठी तिची आवश्यकता भासू शकते.
5️⃣ सबमिट केल्यानंतर काय करावे?
| काम | वर्णन |
|---|---|
| कोणतेही शुल्क/देय नाही | स्वयंचलित गणना पूर्णपणे मोफत आहे. व्यवहार किंवा पेमेंटसाठी विचारणारे कोणतेही कॉल/मेसेजेस फसवणूक म्हणून समजा. |
| पुनरावलोकन/दुरुस्ती | काही त्रुटी आढळल्यास, 'फॉर्म संपादित करा' हा पर्याय ३० दिवसांसाठी खुला राहील. तुमच्या फॉर्म आयडी + पिन वापरून पुन्हा लॉग इन करा. |
| स्थानिक प्राधिकरणाशी संपर्क साधणे | तांत्रिक अडचण किंवा माहितीत मोठी तफावत आढळल्यास – 1800-120-130 (उत्तर प्रदेश जनगणना हेल्पलाइन) किंवा जवळच्या ब्लॉक कार्यालयाशी संपर्क साधा. |
| डिजिटल पावत्या सुरक्षित ठेवा | ही पावती भविष्यात कोणत्याही सरकारी योजनेत (निवृत्तीवेतन, योजना, अनुदान) पुरावा म्हणून वापरता येईल. |
6️⃣ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
| प्रश्न | उत्तर |
|---|---|
| मी संपूर्ण कुटुंबाची एकत्र नोंदणी करू शकेन का? | होय. “एकाच फॉर्ममध्ये अनेक सदस्य जोडा” हा पर्याय वापरून सर्व सदस्यांना एकाच वेळी जोडा. |
| इंटरनेटचा वेग महत्त्वाचा आहे का? | नाही, पण फोटो अपलोड करण्यासाठी २-३ Mbps चा साधारण वेग पुरेसा असतो. |
| माझ्याकडे मोबाईल फोन नसेल तर काय? | तुम्ही तुमच्या शेजाऱ्याच्या/कुटुंबातील सदस्याच्या मोबाईलवरून ओटीपी मिळवू शकता, किंवा जवळच्या पोस्ट ऑफिस/सार्वजनिक आरोग्य केंद्रातून “ऑफलाइन नोंदणी” करू शकता. |
| डेटा किती काळ जतन करून ठेवला जाईल? | सर्व नोंदी 5 वर्षांसाठी सर्वरवर साठवल्या जातात आणि राष्ट्रीय डेटा सुरक्षा मानकांनुसार (ISO 27001) एनक्रिप्ट केल्या जातात. |
| माझी माहिती कोणत्याही तिसऱ्या पक्षांना विकली जाईल का? | नाही. स्व-जनगणनेच्या माहितीचा वापर केवळ शासकीय नियोजन, सांख्यिकीय विश्लेषण आणि धोरण-निर्मितीसाठी केला जातो. |

