उत्तर प्रदेशातील शेतीत आधुनिक क्रांती घडवण्यासाठी 'कृषी सखीं'ची तयारी – ३२ जिल्ह्यांमध्ये ४ दिवसांचे विशेष प्रशिक्षण
कार्यक्रमाचा मुख्य उद्देश
- महिला सक्षमीकरण : कृषी उत्पादकता वाढवण्यासाठी महिलांना आधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज करणे.
- कृषी क्षेत्रातील डिजिटल आणि तांत्रिक परिवर्तन : अचूक शेती, जल संचयन, जैवतंत्रज्ञान, बाजारपेठेशी जोडणी इत्यादींना स्थानिक पातळीवर नेणे.
- उत्पन्नात वाढ : उत्तम उत्पादन, कमी खर्च आणि जास्त भाव यांद्वारे शेतकऱ्यांचे उत्पन्न ३०-४० टक्क्यांनी वाढवण्याचे उद्दिष्ट आहे.
प्रशिक्षण संरचना
| परिच्छेद | वर्णन |
|---|---|
| कालावधी | ४ दिवस (प्रत्येकी ८ तास) |
| जिल्ह्यांची एकूण संख्या | 32 (आग्रा, लखीमपूर, मेरठ, बस्ती, गाझियाबाद, कानपूर, इ.) |
| सहभागी | १२%–१५% महिला प्रतिनिधित्व, एकूण १,२००–१,५०० सत्रे (प्रत्येक जिल्ह्यात ३०–४० महिला शेतकरी) |
| प्रमुख विषय | १. अचूक शेती (ड्रोन, जीपीएस-आधारित सर्वेक्षण) २. ठिबक सिंचन आणि मर्यादित जल व्यवस्थापन ३. जैविक आणि एकात्मिक कीड व्यवस्थापन ४. पीक-विशिष्ट अत्याधुनिक बियाणे आणि वाण ५. डिजिटल मार्केटिंग, ई-नाम आणि शेतकरी-ते-शेतकरी (के२के) प्लॅटफॉर्म ६. आर्थिक योजना – परवडणारी कर्जे, अनुदान आणि विमा |
| प्रशिक्षकांची टीम | कृषी विज्ञान केंद्रांमधील (केव्हीके) तज्ञ, राष्ट्रीय कृषी संशोधन परिषदेचे (आयसीएआर) संशोधक, डेटा-ॲनालिटिक्स कंपन्या आणि महिला उद्योजक उपाययोजना पुरवठादार |
| प्रशिक्षण पद्धत | • व्याख्याने (प्रत्यक्ष) • प्रात्यक्षिके (ड्रोन, सेन्सर, ठिबक सिंचन प्रणाली) • प्रात्यक्षिक कार्यशाळा • केस स्टडीज आणि यशोगाथा • गटचर्चा आणि अभिप्राय सत्रे |
महत्त्वाची ठिकाणे आणि तारखा (नमुना)
| जिल्हा | शहर/ठिकाण | प्रशिक्षणाची तारीख (२०२४) |
|---|---|---|
| आग्रा | टेन्शन रेसिडेन्शियल कॉलेज, आग्रा | १२-१५ ऑक्टोबर |
| मेरठ | केव्हीके मेरठ, लकी मिनार | १९-२२ ऑक्टोबर |
| तडजोड | कृषी विकास कार्यालय, बस्ती | २६-२९ ऑक्टोबर |
| गाझियाबाद | इन्फ्रास्ट्रक्चर हॉल, गाझियाबाद | २-५ नोव्हेंबर |
| कानपूर | KVK कानपूर, इंदिरा गांधी पार्क | ९-१२ नोव्हेंबर |
| … | … | … |
टीप: हाच कार्यक्रम सर्व जिल्ह्यांमध्ये टप्प्याटप्प्याने राबवला जाईल; इच्छुक शेतकरी महिला त्यांच्या जवळच्या कृषी विज्ञान केंद्रात (KVK) किंवा जिल्हा कृषी कार्यालयात नोंदणी करू शकतात.
नोंदणी प्रक्रिया
-
ऑनलाइन –
- अधिकृत पोर्टल:
www.kisanmahila.up.gov.in - “कृषी सखी” विभागातील “प्रशिक्षण नोंदणी” बटणावर क्लिक करा.
- फॉर्म भरा (नाव, वय, फोन, शेतीचा अनुभव, सध्याचे पीक).
- अधिकृत पोर्टल:
-
ऑफलाइन –
- जवळच्या कृषी विज्ञान केंद्रात (KVK) उपलब्ध असलेला “कृषी सखियां” फॉर्म घ्या आणि तो भरा.
- ओळखीचा पुरावा (आधार/मतदार ओळखपत्र) आणि पत्त्याचा पुरावा जोडा.
नोंदणीची अंतिम तारीख: प्रत्येक जिल्ह्यानुसार ५ दिवस आधी.
अपेक्षित निकाल (प्राथमिक अंदाज)
| निकाल | संख्या/परिणाम |
|---|---|
| महिलांनी स्वीकारलेल्या नवीन तंत्रज्ञानांची संख्या | १५% – २०% वाढ (पहिले वर्ष) |
| सरासरी पीक उत्पादनात सुधारणा | २५%-३०% पर्यंत |
| पाण्याचा कार्यक्षम वापर | ३५% ते ४०% पर्यंत कमी |
| शेतकरी ते शेतकरी (K2K) नेटवर्कचे सदस्यत्व | १,५०० पेक्षा जास्त महिला |
| उत्पन्नातील वाढ (सरासरी) | ₹१.१५ लाख प्रति हेक्टर (मागील ३ वर्षांच्या तुलनेत) |
सरकार आणि संलग्न संस्थांची भूमिका
| संस्था | योगदान |
|---|---|
| उत्तर प्रदेश कृषी आणि शेतकरी कल्याण विभाग | निधीपुरवठा (₹२.५ कोटी), अंमलबजावणीचे निरीक्षण, प्रशिक्षण साहित्याची तयारी |
| राष्ट्रीय कृषी विज्ञान केंद्र (ICAR) | तांत्रिक सामग्री, वरिष्ठ प्रशिक्षक, मॉड्यूलची तयारी |
| कृषी विज्ञान केंद्र (केव्हीके) | स्थानिक लॉजिस्टिक्स साहाय्य, प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिके, पाठपुरावा भेटी |
| डिजिटल इंडिया उपक्रम | ई-नाम, मोबाईल ॲप्लिकेशन, ऑनलाइन फीडबॅक पोर्टल |
| बँकिंग आणि वित्तीय संस्था (बँका, नाबार्ड) | परवडणारी कर्जे, अनुदान आणि विमा योजनांविषयी माहिती |
| एनजीओ आणि महिला उद्योजक नेटवर्क | प्रेरक सत्रे, गटचर्चा, महिला उद्योजकतेच्या संधी |
प्रमुख अवतरणे
श्री अरविंद कौर, कृषी आणि शेतकरी कल्याण विभाग, उत्तर प्रदेश
'कृषी सखी' कार्यक्रमाच्या माध्यमातून, आम्ही महिलांना शेतीत सक्रिय भूमिका देण्याबरोबरच, प्रत्येक गावात आधुनिक तंत्रज्ञानाचा विस्तार करून कृषी उत्पादन वाढवण्याचाही प्रयत्न करत आहोत. हा उपक्रम डिजिटल तंत्रज्ञान, जलसंधारण आणि विविध पिकांवर आधारित शेती यांना एकत्र आणतो, ज्यामुळे शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात कायमस्वरूपी बदल घडतील.
श्रीमती सुजाता शर्मा, मेथीची शेतकरी, वस्ती
मी पूर्वी फक्त बियाणे विकायचो, पण आता ठिबक सिंचन आणि मोबाईल मार्केटिंगच्या माध्यमातून मी थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचत आहे. हे प्रशिक्षण माझ्यासाठी जीवन बदलणारे ठरले आहे.
पुढील पायऱ्या
- पाठपुरावा देखरेख – प्रशिक्षणाच्या ३०, ६० आणि ९० दिवसांनंतर केव्हीके द्वारे प्रगती अहवाल.
- स्थानिक महिला कृषी समूह – ५-६ महिलांच्या प्रत्येक गटाला “कृषी सखी समूह” म्हणून मान्यता दिली जाईल.
- प्लेसमेंट आणि फंडिंग – यशस्वी उद्योजकांसाठी सूक्ष्म-कर्ज आणि स्टार्टअप फंडिंग सुविधा.
- डिजिटल पोर्टल – सर्व प्रशिक्षण साहित्य, व्हिडिओ ट्यूटोरियल आणि प्रश्नोत्तर मंच एकत्रित केले जातील.
जर तुम्हाला किंवा तुमच्या ओळखीच्या कोणाला या प्रशिक्षणात सहभागी व्हायचे असेल, तर कृपया वर नमूद केलेल्या नोंदणी पर्यायांद्वारे लवकरात लवकर नावनोंदणी करा.
उत्तर प्रदेशातील शेतीत आधुनिक क्रांती घडवण्यासाठी 'कृषी सखीं'ची तयारी – ३२ जिल्ह्यांमध्ये ४ दिवसांचे विशेष प्रशिक्षण
कार्यक्रमाचा मुख्य उद्देश
- महिला सक्षमीकरण : कृषी उत्पादकता वाढवण्यासाठी महिलांना आधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज करणे.
- कृषी क्षेत्रातील डिजिटल आणि तांत्रिक परिवर्तन : अचूक शेती, जल संचयन, जैवतंत्रज्ञान, बाजारपेठेशी जोडणी इत्यादींना स्थानिक पातळीवर नेणे.
- उत्पन्नात वाढ : उत्तम उत्पादन, कमी खर्च आणि जास्त भाव यांद्वारे शेतकऱ्यांचे उत्पन्न ३०-४० टक्क्यांनी वाढवण्याचे उद्दिष्ट आहे.
प्रशिक्षण संरचना
| परिच्छेद | वर्णन |
|---|---|
| कालावधी | ४ दिवस (प्रत्येकी ८ तास) |
| जिल्ह्यांची एकूण संख्या | 32 (आग्रा, लखीमपूर, मेरठ, बस्ती, गाझियाबाद, कानपूर, इ.) |
| सहभागी | १२%–१५% महिला प्रतिनिधित्व, एकूण १,२००–१,५०० सत्रे (प्रत्येक जिल्ह्यात ३०–४० महिला शेतकरी) |
| प्रमुख विषय | १. अचूक शेती (ड्रोन, जीपीएस-आधारित सर्वेक्षण) २. ठिबक सिंचन आणि मर्यादित जल व्यवस्थापन ३. जैविक आणि एकात्मिक कीड व्यवस्थापन ४. पीक-विशिष्ट अत्याधुनिक बियाणे आणि वाण ५. डिजिटल मार्केटिंग, ई-नाम आणि शेतकरी-ते-शेतकरी (के२के) प्लॅटफॉर्म ६. आर्थिक योजना – परवडणारी कर्जे, अनुदान आणि विमा |
| प्रशिक्षकांची टीम | कृषी विज्ञान केंद्रांमधील (केव्हीके) तज्ञ, राष्ट्रीय कृषी संशोधन परिषदेचे (आयसीएआर) संशोधक, डेटा-ॲनालिटिक्स कंपन्या आणि महिला उद्योजक उपाययोजना पुरवठादार |
| प्रशिक्षण पद्धत | • व्याख्याने (प्रत्यक्ष) • प्रात्यक्षिके (ड्रोन, सेन्सर, ठिबक सिंचन प्रणाली) • प्रात्यक्षिक कार्यशाळा • केस स्टडीज आणि यशोगाथा • गटचर्चा आणि अभिप्राय सत्रे |
महत्त्वाची ठिकाणे आणि तारखा (नमुना)
| जिल्हा | शहर/ठिकाण | प्रशिक्षणाची तारीख (२०२४) |
|---|---|---|
| आग्रा | टेन्शन रेसिडेन्शियल कॉलेज, आग्रा | १२-१५ ऑक्टोबर |
| मेरठ | केव्हीके मेरठ, लकी मिनार | १९-२२ ऑक्टोबर |
| तडजोड | कृषी विकास कार्यालय, बस्ती | २६-२९ ऑक्टोबर |
| गाझियाबाद | इन्फ्रास्ट्रक्चर हॉल, गाझियाबाद | २-५ नोव्हेंबर |
| कानपूर | KVK कानपूर, इंदिरा गांधी पार्क | ९-१२ नोव्हेंबर |
| … | … | … |
टीप: हाच कार्यक्रम सर्व जिल्ह्यांमध्ये टप्प्याटप्प्याने राबवला जाईल; इच्छुक शेतकरी महिला त्यांच्या जवळच्या कृषी विज्ञान केंद्रात (KVK) किंवा जिल्हा कृषी कार्यालयात नोंदणी करू शकतात.
नोंदणी प्रक्रिया
-
ऑनलाइन –
- अधिकृत पोर्टल:
www.kisanmahila.up.gov.in - “कृषी सखी” विभागातील “प्रशिक्षण नोंदणी” बटणावर क्लिक करा.
- फॉर्म भरा (नाव, वय, फोन, शेतीचा अनुभव, सध्याचे पीक).
- अधिकृत पोर्टल:
-
ऑफलाइन –
- जवळच्या कृषी विज्ञान केंद्रात (KVK) उपलब्ध असलेला “कृषी सखियां” फॉर्म घ्या आणि तो भरा.
- ओळखीचा पुरावा (आधार/मतदार ओळखपत्र) आणि पत्त्याचा पुरावा जोडा.
नोंदणीची अंतिम तारीख: प्रत्येक जिल्ह्यानुसार ५ दिवस आधी.
अपेक्षित निकाल (प्राथमिक अंदाज)
| निकाल | संख्या/परिणाम |
|---|---|
| महिलांनी स्वीकारलेल्या नवीन तंत्रज्ञानांची संख्या | १५% – २०% वाढ (पहिले वर्ष) |
| सरासरी पीक उत्पादनात सुधारणा | २५%-३०% पर्यंत |
| पाण्याचा कार्यक्षम वापर | ३५% ते ४०% पर्यंत कमी |
| शेतकरी ते शेतकरी (K2K) नेटवर्कचे सदस्यत्व | १,५०० पेक्षा जास्त महिला |
| उत्पन्नातील वाढ (सरासरी) | ₹१.१५ लाख प्रति हेक्टर (मागील ३ वर्षांच्या तुलनेत) |
सरकार आणि संलग्न संस्थांची भूमिका
| संस्था | योगदान |
|---|---|
| उत्तर प्रदेश कृषी आणि शेतकरी कल्याण विभाग | निधीपुरवठा (₹२.५ कोटी), अंमलबजावणीचे निरीक्षण, प्रशिक्षण साहित्याची तयारी |
| राष्ट्रीय कृषी विज्ञान केंद्र (ICAR) | तांत्रिक सामग्री, वरिष्ठ प्रशिक्षक, मॉड्यूलची तयारी |
| कृषी विज्ञान केंद्र (केव्हीके) | स्थानिक लॉजिस्टिक्स साहाय्य, प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिके, पाठपुरावा भेटी |
| डिजिटल इंडिया उपक्रम | ई-नाम, मोबाईल ॲप्लिकेशन, ऑनलाइन फीडबॅक पोर्टल |
| बँकिंग आणि वित्तीय संस्था (बँका, नाबार्ड) | परवडणारी कर्जे, अनुदान आणि विमा योजनांविषयी माहिती |
| एनजीओ आणि महिला उद्योजक नेटवर्क | प्रेरक सत्रे, गटचर्चा, महिला उद्योजकतेच्या संधी |
प्रमुख अवतरणे
श्री अरविंद कौर, कृषी आणि शेतकरी कल्याण विभाग, उत्तर प्रदेश
'कृषी सखी' कार्यक्रमाच्या माध्यमातून, आम्ही महिलांना शेतीत सक्रिय भूमिका देण्याबरोबरच, प्रत्येक गावात आधुनिक तंत्रज्ञानाचा विस्तार करून कृषी उत्पादन वाढवण्याचाही प्रयत्न करत आहोत. हा उपक्रम डिजिटल तंत्रज्ञान, जलसंधारण आणि विविध पिकांवर आधारित शेती यांना एकत्र आणतो, ज्यामुळे शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात कायमस्वरूपी बदल घडतील.
श्रीमती सुजाता शर्मा, मेथीची शेतकरी, वस्ती
मी पूर्वी फक्त बियाणे विकायचो, पण आता ठिबक सिंचन आणि मोबाईल मार्केटिंगच्या माध्यमातून मी थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचत आहे. हे प्रशिक्षण माझ्यासाठी जीवन बदलणारे ठरले आहे.
पुढील पायऱ्या
- पाठपुरावा देखरेख – प्रशिक्षणाच्या ३०, ६० आणि ९० दिवसांनंतर केव्हीके द्वारे प्रगती अहवाल.
- स्थानिक महिला कृषी समूह – ५-६ महिलांच्या प्रत्येक गटाला “कृषी सखी समूह” म्हणून मान्यता दिली जाईल.
- प्लेसमेंट आणि फंडिंग – यशस्वी उद्योजकांसाठी सूक्ष्म-कर्ज आणि स्टार्टअप फंडिंग सुविधा.
- डिजिटल पोर्टल – सर्व प्रशिक्षण साहित्य, व्हिडिओ ट्यूटोरियल आणि प्रश्नोत्तर मंच एकत्रित केले जातील.
जर तुम्हाला किंवा तुमच्या ओळखीच्या कोणाला या प्रशिक्षणात सहभागी व्हायचे असेल, तर कृपया वर नमूद केलेल्या नोंदणी पर्यायांद्वारे लवकरात लवकर नावनोंदणी करा.

