कार्तिक महिन्याचा शेवटचा प्रदोष उपवास २२ नोव्हेंबरला आहे.
हिंदू धर्मात प्रदोष व्रताला विशेष महत्त्व आहे. भगवान शिवाला समर्पित असलेले हे व्रत महिन्यातून दोनदा पाळले जाते. पहिले व्रत कृष्ण पक्षाच्या त्रयोदशी तिथीला आणि दुसरे शुक्ल पक्षाच्या त्रयोदशी तिथीला येते. हिंदू पंचांगानुसार, कार्तिक हा वर्षाचा आठवा महिना आहे आणि या महिन्यातही दोन प्रदोष व्रते आहेत. यावर्षी, कार्तिक महिन्याचे पहिले प्रदोष व्रत शुक्रवार, ६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी, तर दुसरे आणि अंतिम प्रदोष व्रत रविवार, २२ नोव्हेंबर २०२६ रोजी पाळले जाईल. रविवार असल्यामुळे याला रवी प्रदोष असेही म्हटले जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार, या दिवशी उपवास केल्याने आणि योग्य विधींनी भगवान शिवाची पूजा केल्याने भक्तांचे दुःख दूर होते आणि त्यांना महादेवाचा आशीर्वाद मिळतो.
रवि प्रदोष व्रत तिथी आणि त्रयोदशी तिथी
वैदिक पंचांगानुसार, कार्तिक महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील त्रयोदशी तिथी २२ नोव्हेंबर २०२६ रोजी पहाटे ४:५६ वाजता सुरू होईल. ही तिथी २३ नोव्हेंबर रोजी पहाटे २:३६ वाजता संपेल. उदयतिथी आणि प्रदोष काळ लक्षात घेता, रविवार, २२ नोव्हेंबर रोजी रवी प्रदोष व्रत पाळले जाईल. हे कार्तिक महिन्याचे तसेच नोव्हेंबर महिन्याचे शेवटचे प्रदोष व्रत असेल. या दिवशी, शिवभक्त उपवास करू शकतात आणि सायंकाळी भगवान शिव व देवी पार्वती यांची पूजा करू शकतात.
शिव पूजेसाठी २ तास आणि ११ मिनिटे उपलब्ध असतील.
रवी प्रदोष उपवासाच्या दिवशी, भगवान शिवाच्या पूजेसाठी शुभ वेळ सायंकाळी ५:२५ ते रात्री ८:०६ पर्यंत असेल. अशाप्रकारे, प्रदोष काळात भक्तांना पूजेसाठी एकूण २ तास ११ मिनिटे मिळतील. प्रदोष उपवासादरम्यान सायंकाळच्या पूजेला विशेष महत्त्व दिले जाते. याशिवाय, या दिवशी ब्रह्म मुहूर्त पहाटे ५:०२ पर्यंत असेल. या वेळेत भक्त स्नान करून उपवास आणि भगवान शिवाची पूजा करण्याची प्रतिज्ञा घेऊ शकतात. अभिजीत मुहूर्त सकाळी ११:४६ ते दुपारी १२:२८ पर्यंत असेल. तर, निशिता मुहूर्त रात्री ११:४१ ते मध्यरात्री १२:३४ पर्यंत असेल.
रवी प्रदोष दिवशी दोन शुभ योग तयार होतील.
२२ नोव्हेंबर रोजी, रवी प्रदोष उपवासाच्या दिवशी, सर्वार्थ सिद्धी योग आणि रवी योग यांचा संयोग होत आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, सर्वार्थ सिद्धी योगाच्या काळात केलेले कार्य यशस्वी मानले जाते. या दिवशी, सर्वार्थ सिद्धी योग सकाळी ६:४९ वाजता सुरू होईल आणि २३ नोव्हेंबर रोजी पहाटे ४:१५ पर्यंत चालेल. दुसरीकडे, रवी योग २३ नोव्हेंबर रोजी पहाटे ४:१५ ते सकाळी ६:५० पर्यंत असेल. या शुभ योगांच्या संयोगादरम्यान भगवान शिवाची पूजा करणे आणि धार्मिक कार्य करणे विशेष फलदायी मानले जाते.
व्यतिपात योग आणि अश्विनी नक्षत्र यांचा संयोग
रवी प्रदोष व्रताच्या दिवशी सर्वार्थ सिद्धी आणि रवी योगासोबतच व्यतिपात योगही उपस्थित असेल. पंचांगानुसार, हा योग सकाळपासून रात्री ११:२९ पर्यंत टिकेल, त्यानंतर वरियान योग सुरू होईल. याच दिवशी अश्विनी नक्षत्रही असेल, जे २३ नोव्हेंबर रोजी पहाटे ४:१५ पर्यंत टिकेल. यानंतर भरणी नक्षत्र सुरू होईल. भक्त या पंचांग योग आणि नक्षत्रांच्या दरम्यान भगवान शिवाची पूजा करू शकतात.
शिवाची पूजा फक्त प्रदोष काळातच का केली जाते?
धार्मिक मान्यतेनुसार, प्रदोष व्रताची पूजा नेहमी प्रदोष काळात, सूर्यास्ताच्या वेळी केली जाते. आख्यायिकांनुसार, त्रयोदशी तिथीच्या संध्याकाळी भगवान शिव कैलास पर्वतावर आनंदाने नृत्य करतात. या श्रद्धेमुळे, भक्त प्रदोष काळात भगवान शिव आणि देवी पार्वतीची पूजा करतात. असा विश्वास आहे की या काळात भक्तीभावाने आणि योग्य विधींसह पूजा केल्याने भगवान शिवाचा विशेष आशीर्वाद मिळतो.
प्रदोष उपवास कोणासाठी शुभ मानला जातो?
भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांचा आशीर्वाद प्राप्त करण्यासाठी कोणताही भक्त प्रदोष व्रत पाळू शकतो. धार्मिक मान्यतेनुसार, उत्तम आरोग्य आणि रोगमुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांसाठी या व्रताला विशेष महत्त्व आहे. याशिवाय, शांती, वैवाहिक सुख आणि आपल्या इच्छांची पूर्तता इच्छिणारे भक्तदेखील हे व्रत पाळू शकतात.
शनीसह इतर ग्रहांच्या अशुभ प्रभावांपासून मुक्ती मिळवण्यावरील विश्वास
ज्योतिषशास्त्रीय मान्यतेनुसार, ज्यांच्या कुंडलीत शनी ग्रहाशी संबंधित अशुभ प्रभाव दिसून येतो, ते देखील प्रदोष व्रत पाळू शकतात आणि भगवान शिवाची पूजा करू शकतात. कर्जमुक्ती, कौटुंबिक सुख आणि जीवनातील त्रासांपासून सुटका मिळवू इच्छिणारे भक्तदेखील या दिवशी व्रत आणि पूजा करतात. या सर्व धार्मिक आणि ज्योतिषशास्त्रीय मान्यता असल्या तरी, भक्त आपापल्या श्रद्धेनुसार आणि परंपरेनुसार व्रत पाळू शकतात.






