छठ उत्सवाची शुभ सुरुवात
चार दिवसांचा छठ उत्सव, जो एक लोकप्रिय धार्मिक सण आहे, १३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी सुरू झाला. तो १६ नोव्हेंबरपर्यंत साजरा केला जाईल. हिंदू पंचांगानुसार, कार्तिक महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या चतुर्थी (चौथा दिवस) ते सप्तमी (सातवा दिवस) पर्यंत चालणाऱ्या या उत्सवात भगवान सूर्य आणि छठी मातेची पूजा केली जाते. उत्सवाच्या पहिल्या दिवशी स्नान आणि भोजन करण्याचा विधी पाळला जातो.
उपवासाची तयारी नहय-खायने सुरू होते.
छठ पूजेच्या पहिल्या दिवशी, उपवास करणाऱ्या महिला पवित्र स्नान करून आपली घरे स्वच्छ करतात. त्यानंतर सात्विक जेवण तयार केले जाते. या दिवसाच्या जेवणात भात, हरभरा डाळ आणि भोपळ्याची भाजी हे मुख्य पदार्थ असतात. हे सात्विक जेवण ग्रहण करून छठ उपवासाला सुरुवात होते.
चार दिवस विशेष परंपरा पाळल्या जातात
छठ उत्सवादरम्यान, नहाई-खाईनंतर खरना, संध्या अर्घ्य आणि उषा अर्घ्य हे विधी केले जातात. या काळात, भक्त आपल्या कुटुंबाच्या सुख, समृद्धी आणि कल्याणासाठी भगवान सूर्य आणि छठी मातेची प्रार्थना करतात. परंपरेनुसार, या कठीण उपवासादरम्यान महिला सुमारे ३६ तास पाणी न पिता उपवास करतात.
नाहय-खाय 2026 साठी शुभ काळ
या वर्षी, नहाय खाय कार्तिक शुक्ल चतुर्थीला, म्हणजेच १३ नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जात आहे. नवी दिल्लीमध्ये सूर्योदय सकाळी ६:४२ वाजता आणि सूर्यास्त सायंकाळी ५:२८ वाजता होण्याची शक्यता आहे. चतुर्थीची तारीख १२ नोव्हेंबर रोजी सायंकाळी ६:०९ वाजता सुरू होईल आणि १३ नोव्हेंबर रोजी रात्री ८:४२ पर्यंत चालेल. सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळा शहरानुसार बदलू शकतात.
भोपळ्याचा भात आणि हरभरा डाळीचे विशेष महत्त्व
नहय-खायच्या दिवशी भोपळ्याचा भात आणि चणाडाळ बनवण्याची परंपरा आहे. हे अन्न शुद्ध आणि सात्विक पद्धतीने तयार केले जाते. छठ पूजा सुरू झाल्यावर घरात कांदा आणि लसूण वापरले जात नाहीत. प्रक्रिया केलेले पदार्थही टाळले जातात.
सात्विक आहार उपवासापूर्वी शरीराला तयार करतो.
धार्मिक परंपरेनुसार, भोपळा हलका आणि सहज पचणारा मानला जातो. त्यातील पाण्याचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे शरीर हायड्रेटेड राहण्यास मदत होते. भात पचायला हलका असतो, तर हरभरा डाळ ऊर्जा देते. त्यामुळे, येणाऱ्या कठीण उपवासापूर्वी भोपळ्याचा भात आणि डाळ हे एक पौष्टिक जेवण ठरते.
स्नान आणि भोजनाचा सूर्योपासना मंत्र
छठ उत्सवादरम्यान सूर्यदेवाच्या पूजेला विशेष महत्त्व आहे. नहाय-खायच्या दिवशी, भक्त सूर्यदेवाला वंदन करताना या मंत्रांचा जप करू शकतात.
ॐ घृणास्पद सूर्य नमः।
ओम ह्रीं ह्रीं सूर्याय सहस्रकिरणराय मनोवंचित फलं देही देहि स्वाहा ।
ग्रहणमदिरादित्य लोक लक्षणे आणि घटक: विषम ठिकाणी सूर्य, वेदनेत वेदना.
ओम, हा हजारो किरणांचा सूर्य, जगाचा प्रकाश, करुणामयी माता, प्रियकराची भक्त, दिवसाचे हृदय आहे.
छठ महापर्वातील पवित्रता आणि नियमांचे महत्त्व
छठ पूजेदरम्यान स्वच्छता, सात्विक भोजन आणि धार्मिक विधींवर विशेष लक्ष दिले जाते. नहाय-खायने सुरू होणारी ही परंपरा भक्ती, शिस्त आणि सूर्योपासनेचे प्रतीक मानली जाते. भक्त चार दिवस या भव्य उत्सवाचे विधी पूर्ण भक्तीभावाने आणि श्रद्धेने पाळतात.
