हरिद्वार . उत्तराखंडमधील हरिद्वार येथील गंगा कालव्याची पाण्याची पातळी कमी झाल्याने घाटांवर एक वेगळेच दृश्य पाहायला मिळत आहे. एकीकडे गंगेत स्नान करण्यासाठी आलेले भाविक पाण्याअभावी निराश झाले आहेत, तर दुसरीकडे मोठ्या संख्येने लोक कोरड्या कालव्याच्या आणि घाटांच्या वाळूत नाणी, धातूच्या वस्तू आणि मौल्यवान दागिने शोधण्यात व्यस्त आहेत. काहीजण हाताने वाळू बाजूला सारून शोध घेत आहेत, तर काहीजण दगडांमध्ये काळजीपूर्वक नाणी शोधत आहेत. आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करण्यासाठी काहीतरी विकता येईल या आशेने अनेक लोक दररोज ८-८ तास कठोर परिश्रम करतात.
गंगा कालवा का बंद करण्यात आला?
हरिद्वारपासून उत्तर प्रदेशपर्यंत वाहणारा गंगा कालवा, स्वच्छता आणि दुरुस्तीसाठी दरवर्षी काही कालावधीसाठी बंद ठेवला जातो. यावर्षी, २० ऑक्टोबरच्या रात्रीपासून वार्षिक बंदीला सुरुवात झाली. या कालावधीत, कालव्याच्या तळातील गाळ काढला जात आहे, खराब झालेल्या भागांची दुरुस्ती केली जात आहे आणि घाटांशी संबंधित बांधकाम पूर्ण केले जात आहे. आगामी अर्धकुंभमेळ्याच्या तयारीसाठीही अनेक कामे हाती घेण्यात आली आहेत.
गंगा कालवा बंद असल्यामुळे, हर की पौरीसह अनेक ठिकाणी पाण्याचा प्रवाह लक्षणीयरीत्या कमी झाला आहे. वेळापत्रकानुसार, ७ नोव्हेंबरच्या मध्यरात्रीनंतर कालव्यात पाणी सोडले जाण्याची शक्यता आहे. यानंतर, पाण्याचा प्रवाह पूर्ववत करण्याची प्रक्रिया सुरू होईल.
पाण्याची पातळी कमी होताच खजिन्याचा शोध सुरू होतो.
भक्तगण वर्षभर विधी आणि धार्मिक भक्तीचा भाग म्हणून गंगेला नाणी आणि इतर वस्तू अर्पण करतात. सामान्य काळात, पाण्याच्या जोरदार प्रवाहामुळे या वस्तू शोधणे कठीण असते. तथापि, जेव्हा गंगा कालवा बंद असतो आणि अनेक भागांमध्ये पाण्याची पातळी कमी होते, तेव्हा नदीच्या पात्रात आणि वाळूत अडकलेल्या वस्तू शोधण्याची संधी मिळते.
याच कारणामुळे, हरिद्वारमधील हर की पौरी येथील ब्रह्मकुंड घाट, अस्थी प्रवाह घाट, नई घाट, सुभाष घाट आणि मालवीय घाटाच्या परिसरात लोक शोध घेताना दिसतात. ते वाळू, चिखल आणि दगडांमध्ये नाणी आणि इतर धातूच्या वस्तू काळजीपूर्वक शोधतात.
काहींना नाणी मिळतात, तर काहींना मौल्यवान दागिने मिळतात.
शोधकर्त्यांना अनेकदा तांबे, पितळ आणि इतर धातूंपासून बनवलेल्या वस्तू, तसेच विविध मूल्यांची नाणी सापडतात. काही जण अधूनमधून सोन्या-चांदीचे दागिने सापडल्याचा दावा करतात. तथापि, दररोजच्या शोधातून मौल्यवान वस्तू मिळतीलच याची खात्री नसते. कधीकधी, तासन्तास अथक प्रयत्न करूनही, लोकांना फक्त काही नाणी किंवा कमी मूल्याच्या वस्तूच सापडतात.
हे काम कठोर परिश्रमावर तसेच नशिबावर अवलंबून असते. काहीजण यातून मोठी रक्कम कमावतात, तर काहींना एखादी मौल्यवान वस्तू सापडल्याने लक्षणीय फायदा होतो.
अनेक कुटुंबांसाठी रोजगाराचा स्रोत
गंगा कालव्याचा वार्षिक बंद कालावधी काहींसाठी कमाईची एक मोठी संधी ठरतो. अनेक व्यक्ती आणि कुटुंबे दरवर्षी या कालावधीची वाट पाहतात. ते सकाळ-संध्याकाळ नदीपात्रात वस्तू शोधण्यात घालवतात आणि सापडलेली नाणी व धातू विकून आपल्या घरखर्चाला हातभार लावतात.
हरिद्वारमध्ये, हा उपक्रम काही कुटुंबांच्या उपजीविकेशी देखील जोडलेला आहे. एकदा गंगा कालव्याला पुन्हा पूर आला की, नदीपात्रात खोलवर खोदकाम करणे कठीण होईल. त्यामुळे, कालवा बंद असताना लोक शक्य तितक्या वस्तू शोधण्याचा प्रयत्न करतात.
भाविकांना गंगेत स्नान करताना अडचणी येत आहेत.
गंगा कालवा बंद झाल्याचा आणखी एक पैलू समोर आला आहे. हरिद्वारमधील हर की पौरी येथे गंगेत स्नान करण्यासाठी येणाऱ्या भाविकांना पुरेशा पाण्याअभावी अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. अनेक भाविक निराश होऊन परत जात आहेत, तर काही जण उपलब्ध पाण्याचा वापर करून आचमन आणि इतर धार्मिक विधी करत आहेत.
हर की पौरी येथे पाण्याचा पुरेसा प्रवाह कायम ठेवण्याबाबतही चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. दरम्यान, संबंधित विभाग कालव्यावर स्वच्छता, दुरुस्ती आणि इतर आवश्यक कामे करण्यात व्यस्त आहे. ठरल्याप्रमाणे नोव्हेंबरच्या सुरुवातीला पुन्हा पाणी सोडल्यानंतर घाटांवरील परिस्थितीत सुधारणा होण्याची अपेक्षा आहे.
लोकांच्या आशा गंगेच्या पायथ्याशी दडलेल्या आहेत.
हरिद्वारमधील गंगा कालव्याच्या वार्षिक बंद दरम्यान दोन परस्परविरोधी दृश्ये पाहायला मिळतात. भाविक गंगेत स्नान करण्यासाठी पाणी परत येण्याची वाट पाहत असतात, तर दुसरीकडे स्थानिक आणि इतर संशोधक कोरड्या नदीपात्रात नाणी आणि धातूंचा शोध घेत असतात. काहींसाठी हा त्यांच्या धार्मिक यात्रेतील व्यत्यय असतो, तर इतरांसाठी आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करण्याची ही एक संधी असते.
आता गंगा कालव्यात पाणी परत येण्यापूर्वी आपल्याला किती वस्तू घेता येतील यावर लोकांचे लक्ष लागले आहे.
