इस्रायली संसदेला क्नेसेट का म्हटले जाते?
इस्रायली संसदेला क्नेसेट (Knesset) म्हणतात. हा एक हिब्रू शब्द असून त्याचा अर्थ सभा किंवा मेळावा असा होतो. हा शब्द लोकांच्या एकत्र येण्याच्या संकल्पनेशी संबंधित आहे. प्रार्थनास्थळासाठी वापरला जाणारा हिब्रू शब्द 'बेईत क्नेसेट' (Beit Knesset) हा देखील याच परंपरेतील असून त्याचा अर्थ 'मेळाव्याचे घर' असा होतो. आधुनिक संसदेचे हे नाव ज्यूंच्या इतिहासाशी आणि प्राचीन परंपरांशी जोडलेले असल्याचे म्हटले जाते.
१२० जागांचा इतिहास प्राचीन महासभेशी जोडलेला आहे.
क्नेसेटचे नाव प्राचीन 'क्नेसेट हागाडोला' (Knesset HaGadola) पासून प्रेरित असल्याचे मानले जाते, ज्याचा अर्थ 'महान सभा' असा होतो. ज्यू परंपरेनुसार, या सभेत १२० विद्वान, ज्ञानी पुरुष आणि संदेष्टे होते. असे मानले जाते की, ही सभा इसवी सन पूर्व पाचव्या शतकात एज्रा आणि नेहेमिया यांच्या काळात जेरुसलेममध्ये भरली होती, जेव्हा बॅबिलोनहून परत येणाऱ्या ज्यू समाजाची पुनर्वसाहत केली जात होती. आधुनिक इस्रायलच्या संस्थापकांनी या ऐतिहासिक परंपरेतून प्रेरणा घेऊन संसदेला 'क्नेसेट' असे नाव दिले आणि तिची सदस्यसंख्या १२० निश्चित केली. तथापि, या प्राचीन सभेच्या इतिहासावर आणि रचनेवर विद्वानांमध्ये मतभेद आहेत.
आधुनिक क्नेसेटची स्थापना १९४९ मध्ये झाली.
संविधान सभेची पहिली बैठक १४ फेब्रुवारी १९४९ रोजी जेरुसलेममधील ज्यू एजन्सीच्या इमारतीत झाली. दोन दिवसांनंतर, १६ फेब्रुवारी रोजी, 'क्नेसेट' या नावाला मंजुरी देण्यात आली आणि सदस्यांची संख्या १२० निश्चित करण्यात आली. सुरुवातीला, संसदेची बैठक तेल अवीवमध्येही होत असे, तर जेरुसलेममधील तिची सध्याची मुख्य इमारत १९६६ मध्ये पूर्ण झाली. प्राचीन संसद आणि आधुनिक क्नेसेट यांचे नाव आणि सदस्य संख्या सारखी असली तरी, या दोन संस्थांमध्ये संघटनात्मक सातत्य नाही. प्राचीन संसद धार्मिक परंपरेवर आधारित होती, तर आधुनिक क्नेसेट ही एक निर्वाचित कायदेमंडळ आहे.
खासदार कसे निवडले जातात आणि सरकार कसे स्थापन होते?
इस्रायलमध्ये, क्नेसेटचे १२० सदस्य प्रमाणशीर प्रतिनिधित्व प्रणालीनुसार निवडले जातात. संपूर्ण देश एकच मतदारसंघ मानला जातो आणि मतदार थेट पंतप्रधानांना मत देण्याऐवजी राजकीय पक्षांच्या यादीला मत देतात. पक्षांना त्यांच्या मतांच्या टक्केवारीच्या प्रमाणात जागांचे वाटप केले जाते आणि क्नेसेटचा सामान्य कार्यकाळ चार वर्षांचा असतो. सरकार स्थापन करण्यासाठी किमान ६१ सदस्यांच्या पाठिंब्याची आवश्यकता असते. अनेकदा कोणत्याही एका पक्षाला स्वतःचे बहुमत मिळत नसल्यामुळे, अनेक पक्ष मिळून युती सरकार स्थापन करतात. ही प्रणाली लहान पक्षांनाही प्रतिनिधित्व मिळवून देते, परंतु मित्रपक्षांमध्ये एकमत घडवणे सरकार स्थापन करण्याची प्रक्रिया आव्हानात्मक बनवू शकते.
