Home विचारप्रवाह Side Lower Berth Psychology: लोक ट्रेनमध्ये बाजूच्या खालच्या बर्थला का प्राधान्य देतात?

Side Lower Berth Psychology: लोक ट्रेनमध्ये बाजूच्या खालच्या बर्थला का प्राधान्य देतात?

बाजूची खालची बर्थ प्रवाशांची पहिली पसंती का असते?

भारतीय रेल्वेने प्रवास करणाऱ्या बहुतेक प्रवाशांना त्यांच्या आवडत्या जागेबद्दल विचारल्यास, बरेच जण बाजूच्या खालच्या बर्थचे नाव घेतील. ही बर्थ सर्वात रुंद किंवा सर्वात लांब नसते, तरीही तिकीट बुकिंगच्या वेळी तिला प्रचंड मागणी असते. यामागे लोक सामान्यतः खिडकीतून दिसणारे दृश्य, दिवसा मिळणारी आरामदायक बैठक व्यवस्था आणि कॉरिडॉरमधील कमी वर्दळ ही कारणे सांगतात. तथापि, मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून पाहिल्यास, वैयक्तिक जागेची इच्छा आणि आपल्या सभोवतालच्या परिस्थितीवर नियंत्रण ठेवण्याच्या इच्छेमुळेही हे असू शकते. या जागेवर प्रवासी आपल्या सोयीनुसार बसू शकतात, झोपू शकतात, वाचू शकतात आणि इतरांशी संवाद साधू शकतात.

बाजूच्या खालच्या बर्थमध्ये वेगवेगळ्या प्रकारच्या सुविधा उपलब्ध आहेत.

बाजूची खालची बर्थ ट्रेनच्या मुख्य आसनव्यवस्थेपासून किंचित वेगळी असते. तिच्या खिडकीमुळे, प्रवासी दिवसा कोणालाही त्रास न देता बाहेरचे दृश्य पाहू शकतात आणि ताठ बसू शकतात. रात्रीच्या वेळीसुद्धा, कॉरिडॉरमधील तुलनेने कमी वर्दळीमुळे काही प्रवाशांना अधिक शांतता मिळते. म्हणूनच एकटे प्रवास करणारे आणि ज्यांना थोडी गोपनीयता हवी असते, ते याला पसंती देतात. ज्या प्रवाशांना वाचायचे आहे किंवा हलकी झोप घ्यायची आहे, त्यांच्यासाठीही हे सोयीचे असू शकते. याउलट, स्टँडर्ड खालची बर्थ अधिक रुंद असते, त्यामुळे ती कुटुंबे आणि उंच प्रवाशांसाठी एक चांगला पर्याय ठरते.

मानसशास्त्र हे वैयक्तिक अवकाश आणि नियंत्रणाबद्दल आहे.

पर्यावरण मानसशास्त्रज्ञांनी गर्दी, वैयक्तिक जागा आणि आजूबाजूच्या लोकांची उपस्थिती आपल्या वर्तनावर कसा प्रभाव पाडते याचा दीर्घकाळ अभ्यास केला आहे. EBSCO च्या एका संशोधन आढाव्यानुसार, वैयक्तिक जागा हे एक प्रकारचे अदृश्य क्षेत्र आहे. जेव्हा कोणी या क्षेत्रात अतिक्रमण करते, तेव्हा आपल्याला अस्वस्थ वाटू शकते. आपल्या जागेवर नियंत्रण ठेवणे हे नियंत्रणाच्या भावनेशी देखील जोडलेले आहे. गोपनीयतेचा अर्थ केवळ इतरांपासून दूर राहणे एवढाच नाही, तर कधी संवाद साधावा आणि कधी एकटे राहावे हे ठरवण्याचे स्वातंत्र्य असणे हा देखील आहे. बाजूच्या खालच्या बर्थमधील प्रवाशांना हे स्वातंत्र्य तुलनेने अधिक जाणवू शकते.

गर्दी आणि जागेची कमतरता यात फरक आहे.

मानसशास्त्रज्ञ डॅनियल स्टोकोल्स यांनी १९७० च्या दशकात घनता आणि गर्दी यांच्यात एक महत्त्वाचा फरक स्पष्ट केला. घनता म्हणजे एखाद्या ठिकाणची लोकांची संख्या आणि उपलब्ध जागा, तर गर्दी हा एक मानसिक अनुभव आहे. जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला असे वाटते की तिची वैयक्तिक जागा आणि स्वातंत्र्य तिच्या इच्छेविरुद्ध कमी केले जात आहे, तेव्हा गर्दीचा अनुभव येऊ शकतो. यामुळेच, एकाच ट्रेनच्या डब्यातही दोन प्रवाशांना गर्दीचा अनुभव वेगवेगळ्या प्रकारे येऊ शकतो. एकाला आजूबाजूच्या लोकांच्या उपस्थितीमुळे त्रास होत नाही, तर दुसऱ्याला अगदी थोड्याशा हालचालीनेही अस्वस्थ वाटू शकते. या दृष्टिकोनातून पाहिल्यास, वैयक्तिक जागा आणि नियंत्रणाच्या इच्छेमुळे बाजूच्या खालच्या बर्थची लोकप्रियता स्पष्ट करता येते.

सरकारी अहवालातून नियंत्रणाचे महत्त्वही समोर आले.

अमेरिकेच्या न्याय विभागाच्या न्याय कार्यक्रम कार्यालयात उपलब्ध असलेल्या एका अहवालात, मानसशास्त्रज्ञ आणि सुधारगृह अधिकाऱ्यांनी केलेल्या गर्दीच्या अभ्यासाचा सारांश दिला आहे. अहवालानुसार, गर्दी म्हणजे केवळ जागेची कमतरता नाही, तर ती एक मानसिक स्थिती देखील असू शकते ज्यामुळे तणाव निर्माण होतो. यामध्ये अनेक घटक भूमिका बजावतात, जसे की एखादी व्यक्ती गर्दीच्या वातावरणात किती काळ राहणार आहे, तेथील परिस्थिती किती अंदाजे आहे, त्यांना किती सामाजिक संवाद हवा आहे आणि त्यांच्या सभोवतालच्या परिस्थितीवर त्यांचे किती नियंत्रण आहे. अहवालात असेही आढळून आले की, ज्यांना गर्दीच्या परिस्थितीची आगाऊ जाणीव होती, त्यांना अधिक आरामदायक वाटले. तथापि, हा अभ्यास तुरुंगांच्या संदर्भात करण्यात आला होता, रेल्वेच्या संदर्भात नाही. त्यामुळे, रेल्वेमधील बाजूच्या खालच्या बर्थच्या पसंतीसाठी हा थेट पुरावा मानला जाऊ शकत नाही.

बाजूच्या खालच्या बर्थला प्राधान्य देण्याला समर्थन देणारा ठोस वैज्ञानिक पुरावा आहे का?

बाजूची खालची बर्थ निवडणाऱ्या प्रवाशांच्या व्यक्तिमत्त्वाच्या वैशिष्ट्यांना थेट जोडणारे कोणतेही विशिष्ट अभ्यास झालेले नाहीत. त्यामुळे, या जागेच्या लोकप्रियतेला गोपनीयता आणि नियंत्रणाच्या मानसिक गरजेशी जोडणे हे सध्या एक स्पष्टीकरण आहे, निश्चित वैज्ञानिक निष्कर्ष नाही. आयोवा स्टेट युनिव्हर्सिटीच्या एका अभ्यासात असेही आढळून आले आहे की, काही मर्यादित परिस्थितीत नियंत्रणाची भावना गर्दीचा अनुभव कमी करू शकते. त्यामुळे, बाजूची खालची बर्थ पसंत करणारा प्रत्येकजण वैयक्तिक जागेला किंवा नियंत्रणाला प्राधान्य देतोच असे नाही. अनेक प्रवासी फक्त खिडकीची जागा पसंत करतात, काहींना तिथे चढणे सोपे वाटते, तर काही जण दिवसा आरामदायक बसण्यासाठी ती जागा निवडतात.

तुमच्या जागेच्या निवडीमागे एखादे विशिष्ट कारण असू शकते.

बाजूच्या खालच्या बर्थची लोकप्रियता केवळ आराम किंवा खिडकीतून दिसणाऱ्या दृश्यापुरती मर्यादित नाही. अनेकांसाठी, हा एक प्रवासाचा पर्याय आहे जो सोय आणि स्वातंत्र्य देतो. प्रवासी गप्पांचा आनंद घेऊ शकतात, पुस्तक वाचू शकतात किंवा काही काळासाठी सभोवतालच्या जगापासून अलिप्त राहू शकतात. तथापि, प्रत्येक प्रवाशाची पसंती आणि कारणे वेगवेगळी असू शकतात. म्हणून, पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्ही ट्रेनमध्ये बाजूचा खालचा बर्थ निवडाल, तेव्हा तुमच्यासाठी सर्वात महत्त्वाचे काय आहे याचा विचार करा—खिडकी, आराम, गोपनीयता किंवा आपल्या सभोवतालच्या परिस्थितीवर नियंत्रण.