परदेशात भारतीय कामगारांसाठी रोजगाराच्या संधी
जगभरातील अनेक देशांमध्ये भारतीय कामगार आणि व्यावसायिकांना मोठी मागणी आहे. अमेरिका, ब्रिटन, कॅनडा, रशिया, संयुक्त अरब अमिराती (UAE) आणि सौदी अरेबियामध्ये विविध क्षेत्रांमध्ये रोजगाराच्या संधी उपलब्ध आहेत. केंद्रीय वाणिज्य आणि उद्योग मंत्री पियुष गोयल यांनी अलीकडेच सांगितले की, जर्मनीला दरवर्षी किमान ९०,००० भारतीय कामगारांची गरज आहे. यामुळे इतर देशांमधील भारतीयांसाठी रोजगाराच्या संधींविषयी चर्चा सुरू झाली आहे.
अमेरिकेत ७१ लाखांपेक्षा जास्त रिक्त जागा आहेत.
ऑगस्ट २०२६ मध्ये अमेरिकेत अंदाजे ७.१ दशलक्ष रिक्त जागा होत्या. यूएस ब्युरो ऑफ लेबर स्टॅटिस्टिक्सनुसार, जुलैमध्ये हा आकडा ७.३३५ दशलक्ष होता. तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी, आरोग्यसेवा आणि संशोधन यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये भारतीय व्यावसायिकांसाठी संधी उपलब्ध आहेत. परदेशी व्यावसायिक देखील एच-१बी व्हिसाद्वारे तेथे काम करतात. यूएस सिटिझनशिप अँड इमिग्रेशन सर्व्हिसेस (USCIS) च्या आकडेवारीनुसार, २०२४ या आर्थिक वर्षात मंजूर झालेल्या एच-१बी याचिकांपैकी ७१ टक्के याचिका भारतीय वंशाच्या लोकांसाठी होत्या.
ब्रिटनमध्ये सात लाखांपेक्षा जास्त नोकऱ्या रिक्त आहेत.
मे ते जुलै २०२६ दरम्यान यूकेमध्ये अंदाजे ७०७,००० रिक्त जागा होत्या. आरोग्यसेवा, सामाजिक सेवा आणि शिक्षण यांसारख्या अनेक क्षेत्रांमध्ये मनुष्यबळाची आवश्यकता कायम आहे. सरकारी आकडेवारीनुसार, डिसेंबर २०२५ मध्ये यूकेमध्ये भारतीय नागरिकांकडे अंदाजे १०.२९ लाख नोकऱ्या होत्या, जी कोणत्याही परदेशी राष्ट्रीय गटासाठी सर्वाधिक संख्या आहे. भारतीयांकडे असलेल्या नोकऱ्यांची संख्या एका वर्षात ५४,२०० ने वाढली.
कॅनडा २३०,००० परदेशी कामगारांची भरती करण्याचे उद्दिष्ट ठेवत आहे.
कॅनडाने २०२६ पर्यंत २,३०,००० तात्पुरत्या परदेशी कामगारांचे लक्ष्य ठेवले आहे. यामध्ये आंतरराष्ट्रीय गतिशीलता कार्यक्रमांतर्गत १,७०,००० आणि तात्पुरता परदेशी कामगार कार्यक्रमांतर्गत ६०,००० कामगारांचा समावेश आहे. ही संख्या केवळ भारतीयांपुरती मर्यादित नसून, सर्व देशांतील कामगारांना लागू होते. कॅनडामध्ये आरोग्यसेवा, बांधकाम, कृषी आणि तंत्रज्ञान या क्षेत्रांमध्ये रोजगाराच्या संधी उपलब्ध आहेत.
रशियामध्ये ७० हजार भारतीय कामगारांच्या भरतीबाबतचा करार.
रशियामध्ये बांधकाम आणि लॉजिस्टिक्ससारख्या क्षेत्रांमध्ये भारतीय कुशल कामगारांची मागणी वाढत आहे. ३ ऑक्टोबर, २०२६ रोजीच्या वृत्तानुसार, परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी एका संसदीय समितीला सांगितले की, रशियाने या वर्षी अंदाजे ७०,००० भारतीय कुशल कामगारांना सामावून घेण्यास सहमती दर्शवली आहे. डिसेंबर २०२५ मध्ये भारत आणि रशिया यांच्यात कामगार स्थलांतरासंदर्भात एका करारावरही स्वाक्षरी करण्यात आली. वृत्तानुसार, २०२५ च्या अखेरपर्यंत ७०,००० ते ८०,००० भारतीय रशियामध्ये काम करत असू शकतात.
२०२५ पर्यंत संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये दोन लाखांहून अधिक भारतीयांना इमिग्रेशन क्लिअरन्स मिळेल.
संयुक्त अरब अमिरात हे भारतीय कामगारांसाठी रोजगाराचे एक प्रमुख केंद्र आहे. परराष्ट्र मंत्रालयाच्या आकडेवारीनुसार, २०२५ मध्ये २,००,६८६ भारतीय कामगारांना संयुक्त अरब अमिरातमध्ये प्रवास करण्यासाठी इमिग्रेशन क्लिअरन्स देण्यात आला. मार्च २०२६ पर्यंत, अंदाजे ४३,२६,००० भारतीय तेथे राहत होते. बांधकाम, हॉटेल्स, वाहतूक, लॉजिस्टिक्स, वित्त आणि तंत्रज्ञान यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये रोजगाराच्या संधी उपलब्ध आहेत. मॅनपॉवरग्रुपच्या २०२६ च्या सर्वेक्षणानुसार, संयुक्त अरब अमिरातमधील ५६ टक्के नियोक्त्यांनी जानेवारी ते मार्च दरम्यान आपला कर्मचारी वर्ग वाढवण्याची योजना असल्याचे सांगितले.
सौदी अरेबियामध्ये १.३६ लाखांहून अधिक भारतीयांना मंजुरी मिळाली.
सौदी अरेबियामध्ये मोठ्या संख्येने भारतीय कामगार काम करतात. परराष्ट्र मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, २०२५ मध्ये १,३६,८१२ भारतीय कामगारांना सौदी अरेबियाला जाण्यासाठी इमिग्रेशन क्लिअरन्स देण्यात आला होता. मार्च २०२६ पर्यंत, अंदाजे २७,४८,००० भारतीय तेथे राहत होते. बांधकाम, कृषी, हॉटेल, किरकोळ विक्री आणि घरगुती सेवा या क्षेत्रांमध्ये परदेशी कामगारांची गरज कायम आहे. अमेरिकेच्या स्टेट डिपार्टमेंटच्या २०२५ च्या अहवालानुसार, सौदी अरेबियामध्ये अंदाजे १.३२ कोटी परदेशी कामगार होते. या संख्येत सर्व देशांतील कामगारांचा समावेश आहे.
रोजगाराची आकडेवारी समजून घेणे देखील महत्त्वाचे आहे.
या आकडेवारीवरून असे दिसून येते की भारतीयांसाठी विविध क्षेत्रांमध्ये परदेशात रोजगाराच्या संधी उपलब्ध आहेत. अमेरिका आणि युकेमध्ये तंत्रज्ञान, आरोग्यसेवा आणि विशेषीकृत नोकऱ्यांची मागणी आहे, तर रशियामध्ये उत्पादन आणि लॉजिस्टिक्समध्ये संधी आहेत आणि युएई व सौदी अरेबियामध्ये बांधकाम, वाहतूक, हॉटेल्स आणि सेवा क्षेत्रात संधी आहेत. तथापि, एकूण रिक्त जागांची संख्या म्हणजे भारतीयांसाठी उपलब्ध असलेल्या नोकऱ्यांची संख्या आहे, असा गैरसमज करून घेऊ नये. त्याचप्रमाणे, इमिग्रेशन क्लिअरन्सची आकडेवारी परदेशात जाणाऱ्या भारतीय कामगारांची एकूण संख्या दर्शवत नाही, कारण त्यात प्रामुख्याने ईसीआर पासपोर्ट धारकांना दिलेल्या क्लिअरन्सचा समावेश असतो.
