ट्रेन क्रमांक केवळ एक ओळख नसून, त्यात गुप्त माहितीदेखील दडलेली असते.
भारतीय रेल्वेवर, प्रत्येक ट्रेनचा क्रमांक केवळ तिची ओळखच नाही, तर एक सांकेतिक खूण (कोड) म्हणूनही काम करतो. प्रवाशांसाठी तो केवळ एक क्रमांक असला तरी, रेल्वेसाठी तो ट्रेनचा वर्ग आणि इतर महत्त्वाची माहिती दर्शवतो. ट्रेन क्रमांकांची सांकेतिक पद्धत समजून घेतल्याने, प्रवाशांना ट्रेनबद्दल अनेक गोष्टी कळू शकतात.
भारतीय रेल्वेला ५ अंकी ट्रेन क्रमांक असतो.
भारतीय रेल्वे आपल्या गाड्यांना ५-अंकी क्रमांक देते. या क्रमांकामुळे गाडीचा वर्ग, तिची सेवा आणि तिचा मार्ग ओळखण्यास मदत होते. गाड्यांची रचना वेगवेगळ्या संख्यामालिका वापरून केली जाते.
०२९५१ तेजस राज स्पेशल कोणत्या श्रेणीत मोडतो?
याचे एक उदाहरण म्हणजे तेजस राज स्पेशल ट्रेन क्रमांक ०२९५१. ही एक विशेष ट्रेन म्हणून वर्गीकृत आहे. ट्रेन क्रमांकावरून तिचा प्रकार सूचित होऊ शकतो, परंतु ट्रेनच्या अचूक माहितीसाठी, अधिकृत रेल्वे वेळापत्रक पाहणे महत्त्वाचे आहे.
१२xxx आणि २२xxx क्रमांकाच्या गाड्या सुपरफास्ट श्रेणीत आहेत.
लांब पल्ल्याच्या गाड्यांसाठीही वेगवेगळ्या क्रमांक मालिका वापरल्या जातात. १२xxx आणि २२xxx क्रमांकाच्या गाड्या सामान्यतः सुपरफास्ट श्रेणीत मोडतात, तर १xxxx क्रमांकाच्या अनेक गाड्या मेल किंवा एक्सप्रेस असतात. प्रीमियम गाड्यांचाही अनेकदा सुपरफास्ट क्रमांक मालिकेत समावेश असतो.
१२३०१ हावडा राजधानी एक्सप्रेसची ओळख
१२३०१ हा हावडा राजधानी एक्सप्रेसचा क्रमांक आहे, जी हावडा आणि नवी दिल्ली दरम्यान धावते. ही देशातील पहिली राजधानी एक्सप्रेस होती, जी १९६९ मध्ये सुरू झाली. तथापि, प्रत्येक राजधानी एक्सप्रेसचा क्रमांक १२३xx मालिकेत नसतो. उदाहरणार्थ, मुंबई राजधानी एक्सप्रेसचा क्रमांक १२९५१ आहे.
एकाच मार्गावर येणाऱ्या आणि जाणाऱ्या गाड्यांची संख्या
एकाच मार्गावर धावणाऱ्या गाड्यांना सहसा दोन्ही दिशांसाठी क्रमांक असतात. उदाहरणार्थ, १२३०१ ही गाडी हावडा ते दिल्ली जाते, तर परतीच्या गाडीचा क्रमांक १२३०२ असतो. अशा प्रकारे, एक क्रमांक विषम आणि दुसरा सम असतो, ज्यामुळे प्रवाशांना दिशा ओळखण्यास मदत होते.
२०१० मध्ये ५-अंकी संख्या प्रणाली सुरू करण्यात आली.
भारतीय रेल्वेने २०१० मध्ये गाड्यांसाठी ५-अंकी क्रमांक प्रणाली सुरू केली. यापूर्वी गाड्या ४-अंकी क्रमांकांनी ओळखल्या जात होत्या. गाड्यांची वाढती संख्या आणि विविध श्रेणी सामावून घेण्यासाठी हा बदल करण्यात आला.
सुरुवातीचे अंक रेल्वे विभाग देखील दर्शवतात.
ट्रेन क्रमांकाच्या सुरुवातीच्या अंकांवरून ती ट्रेन कोणत्या रेल्वे झोन किंवा झोन गटाशी संबंधित आहे हे देखील कळू शकते. यामुळेच एकाच झोनमधील अनेक गाड्यांचे क्रमांक अनेकदा सारखे असतात. तथापि, ट्रेनचा नेमका झोन निश्चित करण्यासाठी अधिकृत रेल्वे माहितीचा संदर्भ घेणे उत्तम.
ट्रेनचा क्रमांक माहित असण्याने प्रवाशांना काय फायदा होतो?
तिकीट बुक करताना, ट्रेन क्रमांकामुळे ट्रेनचा वर्ग आणि इतर माहिती ओळखण्यास मदत होते. यामुळे प्रवाशांना भाडे, मार्गावरील थांबे आणि प्रवासाचा कालावधी यांचा अंदाज घेण्यास मदत होते. रेल्वे या क्रमांकाचा उपयोग बुकिंग, धावण्याची स्थिती आणि चौकशी सेवा व्यवस्थापित करण्यासाठी करते. त्यामुळे, प्रवास करण्यापूर्वी अचूक ट्रेन क्रमांक नोंदवून ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
