अमेरिकेच्या निवडणुकीत मस्क यांना मोठा धक्का बसला.
अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुकांमध्ये डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या रिपब्लिकन पक्षाच्या झालेल्या पराभवानंतर इलॉन मस्क यांच्या राजकीय आणि व्यावसायिक प्रभावावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. मस्क यांनी रिपब्लिकन उमेदवारांना आणि त्यांच्याशी संलग्न राजकीय संघटनांना पाठिंबा देण्यासाठी ४४५ दशलक्ष डॉलर्स, म्हणजेच अंदाजे ४,००० कोटी रुपये खर्च केले. अहवालानुसार, त्यांनी पाठिंबा दिलेल्या अनेक उमेदवारांचा निवडणुकीत पराभव झाला.
आता काँग्रेसमध्ये डेमोक्रॅट्सचे बहुमत असल्याने, मस्कच्या कंपन्यांना मिळालेली सरकारी कंत्राटे, ट्रम्प प्रशासनातील त्यांची भूमिका आणि सरकारी निर्णयांवरील त्यांच्या कथित प्रभावाची चौकशी करण्याची मागणी होऊ शकते. मस्कच्या कंपन्यांना सरकारी कंत्राटांमधून मिळणाऱ्या मोठ्या रकमेमुळेही हा मुद्दा चर्चेत आहे.
निवडणुकीवर ४४५ दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा जास्त खर्च करण्यात आला.
एनपीआरच्या एका अहवालानुसार आणि अमेरिकेच्या निवडणूक आयोगाकडे (एफईसी) दाखल केलेल्या कागदपत्रांच्या विश्लेषणानुसार, मस्क यांनी रिपब्लिकन उमेदवार, राजकीय संघटना आणि सुपर पीएसींना ४४५ दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा जास्त देणगी दिली आहे. ओपनसिक्रेट्सच्या विश्लेषणानुसार, २०२६ च्या मध्यावधी निवडणुकांमधील सर्वात मोठ्या वैयक्तिक देणगीदारांमध्ये त्यांचा समावेश आहे.
मस्कने त्याच्या 'एक्स' नावाच्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर रिपब्लिकन उमेदवारांना पाठिंबा दिला. त्याने डेमोक्रॅटिक उमेदवारांवर टीका केली आणि त्याच्या २४ कोटींहून अधिक फॉलोअर्सना रिपब्लिकन उमेदवारांना मत देण्याचे आवाहन केले.
टेक्सासमध्येही निवडणुकीचे मोठे डाव लागले आहेत.
मस्कने टेक्सासमध्ये २०० दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा जास्त खर्च केले, जे राज्य टेस्ला, स्पेसएक्स आणि एक्स यांसारख्या त्याच्या व्यावसायिक समूहांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्याने सिनेट निवडणुकीत रिपब्लिकन उमेदवार केन पॅक्सटन यांना पाठिंबा दिला, जिथे त्यांचा सामना डेमोक्रॅटिक उमेदवार जेम्स टॅलारिको यांच्याशी होता. मिळालेल्या वृत्तानुसार, टॅलारिको यांनी पॅक्सटन यांचा पराभव केला.
DOGE मधील भूमिकेबद्दल प्रश्न निर्माण होऊ शकतात
ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळाच्या सुरुवातीला, मस्क यांच्याकडे DOGE (डिपार्टमेंट ऑफ गव्हर्नमेंट एफिशियन्सी) ची जबाबदारी देण्यात आली. सरकारी खर्च कमी करणे आणि सरकारी विभागांच्या कार्यपद्धतीत आमूलाग्र बदल घडवणे हा त्याचा उद्देश होता. मस्क यांनी सुमारे चार महिने या उपक्रमाचे नेतृत्व केले.
या काळात कर्मचारी कपात, विभागांच्या अर्थसंकल्पात कपात आणि सरकारी सेवांवरून वाद निर्माण झाले. मस्कने सरकारी पदावर असताना आपल्या कंपन्यांना फायदा मिळवून देण्यासाठी आपल्या प्रभावाचा वापर केला का, याची चौकशी करण्याची मागणी आता डेमोक्रॅट्स करत आहेत.
अहवालानुसार, DOGE मध्ये मस्क यांच्या भूमिकेच्या पहिल्या चार महिन्यांत, त्यांच्या कंपन्यांना किमान ६.३ अब्ज डॉलर्सची सरकारी कंत्राटे मिळाली. इतकेच नव्हे, तर या कंपन्यांना किमान १० अब्ज डॉलर्सची अतिरिक्त सरकारी कंत्राटे मिळाल्याचा दावाही करण्यात आला आहे.
रशियाशी संपर्क आणि युक्रेनमधील स्टारलिंकबद्दलचे प्रश्न
डेमोक्रॅटिक सिनेटर ख्रिस कून्स यांनी मस्क यांच्या रशियन राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्यासोबतच्या कथित संपर्कांबद्दल प्रश्न उपस्थित करण्याची शपथ घेतली असून, गरज पडल्यास मस्क यांना संसदीय चौकशीला सामोरे जावे लागू शकते, असे संकेतही दिले आहेत.
दरम्यान, काँग्रेस सदस्य माईक लेविन यांनी युक्रेनमधील मस्क यांच्या स्टारलिंक कंपनीच्या भूमिकेबद्दल प्रश्न उपस्थित केले आहेत. मस्क यांनी युक्रेनियन लष्कराच्या स्टारलिंक वापरावर काही निर्बंध लादले होते. अमेरिकेच्या मित्र राष्ट्राच्या लष्करी संवादावर एका खाजगी व्यावसायिकाचा किती प्रभाव असावा आणि यासाठी कोणाला जबाबदार धरले पाहिजे, याची चौकशी करण्याची डेमोक्रॅट्सची इच्छा आहे.
सार्वजनिक पद आणि खाजगी व्यावसायिक हितसंबंधांचा प्रश्न
जॉर्ज डब्ल्यू. बुश प्रशासनातील व्हाईट हाऊसचे माजी नीतिमत्ता वकील रिचर्ड पेंटर यांच्या मते, DOGE मध्ये काम करत असताना मस्क हे अर्धवेळ विशेष सरकारी कर्मचारी होते. संघीय कायद्यानुसार, अशा कर्मचाऱ्यांना वैयक्तिक आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित सरकारी निर्णयांमध्ये हस्तक्षेप करण्यास मनाई आहे.
पेंटर यांनी असा प्रश्न उपस्थित केला की, मस्क यांच्या कंपन्यांना फायदा होऊ शकणाऱ्या सरकारी निर्णयांमध्ये त्यांचा सहभाग कायदेशीर उल्लंघनास कारणीभूत ठरू शकतो का. स्पेसएक्सला नासा आणि अमेरिकेच्या संरक्षण विभागाकडून मोठी सरकारी कंत्राटे मिळतात. तथापि, कोणत्याही कायदेशीर उल्लंघनाची पुष्टी केवळ तपास आणि उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारेच केली जाऊ शकते.
मस्कच्या कंपन्यांवर परिणाम होऊ शकतो
राजकीय बदलांचा टेस्ला आणि स्पेसएक्ससारख्या कंपन्यांवरही परिणाम होऊ शकतो. या कंपन्यांचा व्यवसाय सरकारी कंत्राटे, अनुदान आणि नियामक मंजुरींवर अवलंबून आहे. काँग्रेसवर डेमोक्रॅटिक पक्षाचे नियंत्रण वाढल्यास या बाबींवर देखरेख आणि संसदीय छाननी वाढू शकते.
निवडणुकीच्या निकालानंतर टेस्लाच्या शेअर्समध्ये सुमारे ३ टक्के आणि स्पेसएक्सच्या शेअर्समध्ये सुमारे ४ टक्क्यांची घसरण झाल्याचा उल्लेख अहवालात आहे.
पुढे काय होईल?
मस्क यांनी ट्रम्प यांच्या २०२४ च्या दुसऱ्या फेरीतील निवडणुकीला पाठिंबा देण्यासाठी जवळपास २९० दशलक्ष डॉलर्स खर्च केले, ज्यामुळे त्यांना ट्रम्प प्रशासनात एक महत्त्वाची भूमिका मिळाली. २०२६ च्या निवडणुकीत ४४५ दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा जास्त खर्च करूनही, त्यांनी पाठिंबा दिलेले अनेक उमेदवार पराभूत झाले.
काँग्रेसमधील डेमोक्रॅट्सना आता सरकारी निर्णयांची चौकशी करण्याचे, कागदपत्रांची मागणी करण्याचे आणि अधिकाऱ्यांना संसदीय सुनावणीसाठी बोलावण्याचे अधिकार असतील. यामुळे मस्कच्या कंपन्यांना दिलेल्या सरकारी कंत्राटांवर आणि DOGE मधील त्यांच्या भूमिकेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होऊ शकते. तथापि, चौकशीची किंवा संसदीय चौकशीची मागणी करणे, हे स्वतःच कोणत्याही गैरकृत्याचा किंवा कायद्याच्या उल्लंघनाचा पुरावा नाही.
