सोन्यात भेसळीचे नवीन प्रकरण
भारतात सोन्याच्या शुद्धतेबाबत एक नवीन मुद्दा समोर आला आहे, ज्यात चीनमधून आयात केलेली रेनियम पावडर सोन्यात मिसळली जात असल्याचा दावा केला जात आहे. या पावडरच्या वापरामुळे सोन्याचे एकूण वजन वाढू शकते, असा दावा केला जात आहे. चिंताजनक बाब म्हणजे, प्रमाणित चाचणी यंत्रे आणि काही हॉलमार्किंग केंद्रेसुद्धा ही भेसळ शोधण्यात अयशस्वी ठरली आहेत. अहवालानुसार, काही प्रकरणांमध्ये भेसळयुक्त सोने २४-कॅरेट शुद्धतेची चाचणीसुद्धा उत्तीर्ण झाले आहे.
चिनी एजंटचे दावे
एका मीडिया रिपोर्टनुसार, चीनमधील शेन्झेन येथील एका एजंटने दावा केला आहे की, त्याची कंपनी रेनियम पावडर तयार करते आणि भारतातील अनेक शहरांमध्ये तिचे वितरक आहेत. या दाव्यामुळे सोन्याचा व्यापार आणि त्याच्या गुणवत्ता तपासणीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. तथापि, या दाव्याची आणि त्याच्या वापराची स्वतंत्र पडताळणी करणे आवश्यक आहे.
एक ग्रॅम पावडरमुळे वजनात वाढ
अहवालात दिलेल्या उदाहरणात, एक ग्रॅम रेनियम पावडर ७.८३ ग्रॅम २४-कॅरेट सोन्यामध्ये मिसळण्यात आली. यामुळे मिश्रणाचे एकूण वजन ८.८३ ग्रॅम झाले. त्यानंतर चाचणीत हे मिश्रण २४-कॅरेट सोने असल्याचे ओळखले गेले. या प्रकरणामुळे सर्वसामान्य शुद्धता चाचण्यांच्या विश्वासार्हतेबद्दल चिंता निर्माण होते.
दागिन्यांच्या शुद्धतेबाबत प्रश्न
असे वृत्त आहे की, नंतर त्या सराफाने २२-कॅरेटचा दागिना तयार करण्यासाठी त्या मिश्रणात आणखी एक धातू मिसळला. त्यानंतर एका हॉलमार्किंग केंद्रात त्या दागिन्याला २२-कॅरेट सोन्याचे म्हणून प्रमाणित करण्यात आले. अहवालानुसार, या दागिन्यामधील सोन्याचे वास्तविक प्रमाण केवळ ८१.७३ टक्के होते, जे अंदाजे २० कॅरेट शुद्धतेच्या बरोबरीचे आहे.
अनेक परीक्षा केंद्रांमध्ये उत्तीर्ण झाल्याचे दावे
अहवालात असा दावा करण्यात आला आहे की, रेनियम पावडरची भेसळ असलेले दागिने अनेक दागिन्यांच्या शोरूम आणि चाचणी केंद्रांमध्ये तपासणीत उत्तीर्ण झाले. जर अशी प्रकरणे सिद्ध झाली, तर सोन्याची गुणवत्ता तपासण्याच्या सध्याच्या पद्धतींमधील मर्यादा उघड होऊ शकतात. केवळ नियमित तपासणी किंवा हॉलमार्कच्या आधारावर सोन्याच्या खऱ्या शुद्धतेवर विश्वास ठेवणे ग्राहकांसाठी आव्हानात्मक ठरू शकते.
हॉलमार्किंग प्रणालीवर प्रश्न उपस्थित केले
या प्रकरणामुळे देशाच्या हॉलमार्किंग प्रणालीच्या परिणामकारकतेवरही प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. सीएजीच्या (CAG) एका मसुदा अहवालानुसार, २०२४-२५ या आर्थिक वर्षात ८१ टक्के नोंदणीकृत सराफांची तपासणी झाली नाही. तपासणीच्या या अभावामुळे गुणवत्ता नियंत्रण आणि देखरेख प्रणाली अधिक मजबूत करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
भेसळ ओळखण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञान
तज्ञांच्या मते, अशी भेसळ शोधण्यासाठी एक्स-रे फ्लुरोसेन्स (XRF) चाचणी आणि इलेक्ट्रॉन मायक्रोस्कोपी यांसारख्या प्रगत तंत्रज्ञानाची आवश्यकता असू शकते. ही तंत्रज्ञाने धातूंची रचना आणि त्यामध्ये असलेल्या मूलद्रव्यांना ओळखण्यास मदत करू शकतात. प्रमाणित चाचण्यांव्यतिरिक्त अधिक प्रगत चाचण्यांची उपलब्धता देखील महत्त्वाची मानली जाते.
ग्राहकांसाठी महत्त्वाची खबरदारी
सोने खरेदी करताना विश्वसनीय आणि प्रतिष्ठित सुवर्ण व्यापाऱ्यांना प्राधान्य द्यावे, असा सल्ला तज्ज्ञ ग्राहकांना देतात. दागिने खरेदी केल्यानंतर, मूळ बिल आणि जीएसटी चलन जपून ठेवा. हॉलमार्कची माहिती आणि खरेदीची कागदपत्रे जपून ठेवल्यास कोणताही वाद किंवा तक्रार उद्भवल्यास ते उपयुक्त ठरू शकते. सोने खरेदी करताना दक्षता आणि विश्वसनीय तपासणी आवश्यक आहे.







