पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या घटनांमध्ये मध्य प्रदेश देशातील पहिल्या ३ राज्यांमध्ये
मध्य प्रदेशात भाताची कापणी सुरू झाल्याने, पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या घटनांमध्ये झपाट्याने वाढ होऊ लागली आहे. शेतात पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या घटनांमध्ये हे राज्य देशातील पहिल्या तीन राज्यांमध्ये सामील झाले आहे. गेल्या ४५ दिवसांत मध्य प्रदेशात पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या ५३८ घटनांची नोंद झाली आहे. हा आकडा गेल्या वर्षीच्या याच कालावधीपेक्षा सुमारे १० टक्क्यांनी जास्त आहे. पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या घटनांमध्ये पंजाब देशात आघाडीवर आहे, तर राजस्थान दुसऱ्या आणि मध्य प्रदेश तिसऱ्या क्रमांकावर आहे.
१५ सप्टेंबर ते ३० ऑक्टोबर दरम्यान देशभरात ३,०७१ प्रकरणे नोंदवली गेली.
भारतीय कृषी संशोधन संस्थेच्या (IARI) अहवालानुसार, १५ सप्टेंबर ते ३० ऑक्टोबर या कालावधीत देशभरात पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या ३,०७१ घटनांची नोंद झाली. यापैकी, पंजाबमध्ये सर्वाधिक १,३३९ घटनांची नोंद झाली, त्याखालोखाल राजस्थानमध्ये ६३८ आणि मध्य प्रदेशात ५३८ घटनांची नोंद झाली. उत्तर प्रदेशात ३४५, उत्तराखंडमध्ये १७४ आणि हरियाणात ३५ घटनांची नोंद झाली.
श्योपूरमध्ये सर्वाधिक ५३ घटना घडल्या आहेत.
मध्य प्रदेशातील १८ जिल्ह्यांमध्ये पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या घटनांची नोंद झाली आहे. या यादीत श्योपूर आघाडीवर असून, ४५ दिवसांत ५३ घटनांची नोंद झाली आहे. याशिवाय, अशोकनगर, दतिया, देवास, धार, गुना, ग्वाल्हेर, हरदा, इंदूर, खांडवा, खरगोन, नर्मदापुरम, सेहोर, सिवनी, शिवपुरी, उज्जैन आणि विदिशा येथेही शेतातील पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या घटनांची नोंद झाली आहे.
गेल्या वर्षीच्या तुलनेत १० टक्के वाढ
आकडेवारीनुसार, २०२५ मध्ये याच कालावधीत राज्यात पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या ४८३ घटनांची नोंद झाली होती. यावर्षी हा आकडा ५३८ पर्यंत वाढला आहे. तथापि, सध्याची आकडेवारी २०२३ आणि २०२४ मध्ये नोंदवलेल्या आकड्यांपेक्षा कमी आहे. २०२३ मध्ये राज्यात २,९९५ घटनांची, तर २०२४ मध्ये १,७८० घटनांची नोंद झाली होती.
स्पष्टीकरण आणि कारवाई करूनही घटना थांबत नाहीत.
राज्य सरकार आणि जिल्हा प्रशासन शेतकऱ्यांमध्ये पिकांचे अवशेष जाळणे टाळण्याबाबत जनजागृती करत आहेत. पिकांचे अवशेष जाळल्यामुळे निघणाऱ्या धुरामुळे वायू प्रदूषण वाढते आणि शेतजमिनीचेही नुकसान होते, असे शेतकऱ्यांना सांगितले जात आहे. सल्ला देण्यासोबतच, प्रशासन नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कारवाईही करत आहे.
असे असूनही, अनेक जिल्ह्यांमधील शेतकरी आपल्या शेतातील पिकांचे अवशेष जाळत आहेत. भात कापणीचा हंगाम सुरू असल्याने येत्या काही दिवसांत या आकडेवारीत आणखी वाढ होण्याची शक्यता आहे.
पंजाबमध्ये पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या घटना सर्वाधिक आहेत.
पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या घटनांमध्ये पंजाब देशात आघाडीवर आहे. अहवालानुसार, १५ सप्टेंबर ते ३० ऑक्टोबर दरम्यान पंजाबमध्ये १,३३९ प्रकरणे नोंदवली गेली. याव्यतिरिक्त, ३१ ऑक्टोबर रोजी राज्यात २९२ नवीन प्रकरणे नोंदवली गेली. राजस्थान आणि मध्य प्रदेशमध्येही मोठ्या संख्येने घटनांची नोंद होत आहे.
हवेची गुणवत्ता आणि शेतजमिनीबद्दल वाढती चिंता
पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या वाढत्या घटनांमुळे राज्यातील हवेची गुणवत्ता आणि शेतजमिनीच्या संवर्धनाबाबत चिंता निर्माण होत आहे. त्यामुळे, पिकांच्या अवशेषांचे शास्त्रीय व्यवस्थापन करणे आणि शेतकऱ्यांना पर्यायी उपाययोजना उपलब्ध करून देणे अत्यावश्यक झाले आहे.
