Home भारत Ramayana, Vidyutjihva, Surpanakha: रावणाने आपला मेहुणा विद्युतजिह्वा याला का मारले?

Ramayana, Vidyutjihva, Surpanakha: रावणाने आपला मेहुणा विद्युतजिह्वा याला का मारले?

रणबीर कपूर आणि यश अभिनीत 'रामायण' या चित्रपटात अनेक अशी पात्रे आणि घटना आहेत ज्यांच्याबद्दल सहसा फारशी चर्चा होत नाही. यापैकीच एक म्हणजे विद्युतजिह्व, ज्याची भूमिका अभिनेता विवेक ओबेरॉयने साकारली आहे. विद्युतजिह्व हा काही साधासुधा राक्षस नव्हता; तो रावणाची बहीण शूर्पणखेचा पती होता. त्याचा मृत्यूसुद्धा दुसऱ्या कोणत्याही योद्ध्याच्या हातून झाला नाही, तर खुद्द रावणाच्या हातून झाला. रामायणातील काही कथा या घटनेला रावण आणि विद्युतजिह्व यांच्यातील वाढता संघर्ष, सत्ता आणि युद्धाशी जोडतात. ही घटना शूर्पणखेच्या आयुष्यातील एक मोठी शोकांतिका ठरते.

 

रामायणात ज्यांचा विशेष उल्लेख आहे, ते विद्युतजिह्व कोण होते?
रामायण परंपरेत विद्युतजिह्वाचा उल्लेख रावणाचा मेहुणा म्हणून आढळतो. तो कालकेय असुर कुळातील होता आणि शूर्पणखेचा पती होता असे म्हटले जाते. काही कथांमध्ये त्याचे वर्णन एक शक्तिशाली असुर योद्धा म्हणून केले आहे, जो आपल्या सामर्थ्यासाठी आणि युद्धकौशल्यासाठी ओळखला जात होता.

वाल्मीकी रामायणाच्या उत्तरकांडात, अगस्त्य ऋषी प्रभू रामांना रावणाच्या कुटुंबाशी आणि त्याच्या जीवनाशी संबंधित घटना सांगतात. या संदर्भात शूर्पणखेच्या विवाहाचा आणि तिचा पती विद्युतजिह्वा यांचाही उल्लेख आहे. तथापि, रामायणाच्या वेगवेगळ्या आवृत्त्या आणि लोककथांमध्ये तिच्या चारित्र्याबद्दल आणि जीवनातील घटनांबद्दल वेगवेगळी वर्णने आढळतात.

शूर्पणखा आणि विद्युतजिह्वा यांचे लग्न कसे झाले?
प्रचलित आख्यायिकांनुसार, शूर्पणखा आणि विद्युतजिह्वा यांचा विवाह झाला होता. काही लोककथांमध्ये त्या दोघांच्या प्रेमसंबंधांचे वर्णन आहे आणि असे म्हटले जाते की त्यांनी स्वतःच्या इच्छेने गंधर्व विवाह केला होता. विद्युतजिह्वा कालकेय राक्षसांपैकी असल्यामुळे, तिचे रावणाशी राजकीय आणि कौटुंबिक संबंधही होते.

तथापि, रामायणाच्या वेगवेगळ्या कथांमध्ये या विवाहाबद्दल आणि रावण व विद्युतजिह्वा यांच्या संबंधांबद्दल वेगवेगळी वर्णने आढळतात. काही कथांनुसार रावण आणि विद्युतजिह्वा यांच्यात आधीपासूनच मतभेद होते, तर इतर कथांनुसार त्यांच्यातील वादाचे कारण युद्ध आणि सत्तेशी संबंधित घटना होत्या.

शेवटी, रावणाने आपल्याच मेहुण्याला का मारले?
एका प्रचलित आख्यायिकेनुसार विद्युतजिह्वाचा मृत्यू रावणाच्या मोहिमांशी संबंधित आहे. असे म्हटले जाते की, जेव्हा रावण कालकेय राक्षसांशी युद्ध करायला गेला, तेव्हा एक भीषण युद्ध झाले. या युद्धात रावणाच्या हातून विद्युतजिह्वा मारला गेला.

काही वृत्तांतांनुसार ही घटना त्या दोघांमधील हेतुपुरस्सर हत्या आणि शत्रुत्वामुळे घडली, तर इतर वृत्तांतांनुसार हा मृत्यू युद्धात झाला. त्यामुळे, रामायणाच्या सर्व आवृत्त्यांमध्ये विद्युतजिह्वाच्या मृत्यूचे एकच कारण सर्वमान्य नाही.

पण या घटनेतील सर्वात दुःखद बाब म्हणजे शूर्पणखेच्या पतीला तिच्याच भावाने, रावणाने ठार मारले. या घटनेचा शूर्पणखेच्या जीवनावर परिणाम झाला आणि काही लोककथांनुसार, याच घटनेमुळे तिच्या मनात रावणाबद्दल द्वेष निर्माण झाला.

आपल्या पतीच्या मृत्यूमुळे शूर्पणखा पूर्णपणे खचून गेली होती.
आख्यायिकेनुसार, विद्युतजिह्वाच्या मृत्यूनंतर शूर्पणखा विधवा झाली. पतीला गमावल्याचे दुःख आणि त्याच्या हत्येच्या सभोवतालच्या परिस्थितीमुळे तिच्या मनात तीव्र संताप निर्माण झाला होता, असे म्हटले जाते.

काही लोककथांमध्ये शूर्पणखेच्या रावणाविरुद्धच्या सूडाचा उल्लेखही आढळतो. तथापि, हा प्रसंग सर्व प्रमुख रामायण परंपरांमध्ये सातत्याने आढळत नाही, त्यामुळे याला एक लोकप्रिय लोककथा म्हणूनच समजले पाहिजे.

विद्युतजिह्वाच्या मृत्यूमुळे शूर्पणखेने रावणाचा सूड घेतला का?
रामायणातील काही लोककथांनुसार, शूर्पणखेचा राम आणि लक्ष्मणाशी झालेला सामना हा रावणाबद्दलच्या तिच्या द्वेषामुळे झाला होता. असे मानले जाते की, ती रावणाला थेट सामोरे जाऊ शकली नाही आणि तिला रामाच्या पराक्रमाची जाणीव होती.

जरी वाल्मीकि रामायणातील मुख्य घटनांमध्ये शूर्पणखेचे पंचवटीत आगमन, तिने प्रभू रामाला केलेला लग्नाचा प्रस्ताव, लक्ष्मणाने तिचे नाक कापणे आणि नंतर सीतेबद्दल सांगण्यासाठी रावणाकडे जाणे यांचा समावेश असला तरी, शूर्पणखेने आपल्या पतीच्या मृत्यूचा सूड घेण्याच्या इच्छेतून हे कृत्य केले, हे सर्व आवृत्त्यांमध्ये स्पष्टपणे सांगितले जात नाही.

 

शूर्पणखेच्या अपमानानंतर सीतेचे अपहरण करण्यात आले.
रामायणाच्या मुख्य कथानुसार, पंचवटीत प्रभू राम आणि सीतेला पाहून शूर्पणखा त्यांच्यावर मोहित होते. ती त्यांना विवाहाची मागणी घालते, पण राम स्पष्ट करतात की ते सीतेचे पती आहेत. त्यानंतर शूर्पणखा लक्ष्मणाकडे वळते, पण तिथेही तिची निराशाच होते.

जेव्हा शूर्पणखा सीतेवर हल्ला करण्याचा प्रयत्न करते, तेव्हा लक्ष्मण तिचे नाक कापतो. अपमानित आणि संतप्त झालेली शूर्पणखा आपला भाऊ रावणाकडे जाते आणि त्याला सीतेच्या सौंदर्याबद्दल सांगते. तेव्हा रावण एका ऋषीचे रूप घेऊन सीतेचे अपहरण करण्याचा कट रचतो आणि तिचे अपहरण करतो.

सीतेच्या अपहरणा नंतर, भगवान राम आणि रावण यांच्यात युद्ध होते, ज्यात अखेरीस रावणाचा मृत्यू होतो.

रामायणात विद्युतजिह्वाची कथा विशेष का आहे?
विद्युतजिह्वाची कथा हा रामायणातील असा एक भाग आहे, जो रावणाच्या कुटुंबाचा आणि शूर्पणखेच्या जीवनाचा एक वेगळा पैलू उलगडतो. शूर्पणखेला सामान्यतः पंचवटीत रामाला लग्नाची मागणी घातल्याबद्दल आणि त्यानंतर तिचे नाक कापले गेल्याबद्दल ओळखले जाते. तथापि, तिचा पती विद्युतजिह्वाची कथा तिच्या जीवनाची एक वेगळीच कहाणी सांगते.

हा भाग हे देखील स्पष्ट करतो की रामायणाच्या विविध आवृत्त्या आणि लोककथा कशाप्रकारे पात्रांचा भूतकाळ, त्यांचे नातेसंबंध आणि घटना वेगवेगळ्या दृष्टिकोनातून सादर करतात. 'रामायण' चित्रपटात विद्युतजिह्वासारख्या पात्राच्या समावेशामुळे ही अज्ञात कथा प्रेक्षकांच्या पुन्हा एकदा प्रकाशात आली आहे.