३६ तासांचा निर्जला उपवास खरण्याने सुरू होईल.
वैदिक पंचांगानुसार, १४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी छठ उत्सवाचा दुसरा दिवस असेल, ज्याला खरना म्हणून ओळखले जाते. या भव्य लोकउत्सवात खरनाला विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. या दिवशी, भक्त ३६ तासांचे कठोर विनाजल उपवास सुरू करतात. धार्मिक मान्यतेनुसार, खऱ्या मनाने छठ उपवास केल्याने संतती आणि दीर्घायुष्याचा आशीर्वाद मिळतो. शिवाय, छठी मैया आणि सूर्यदेवाचा आशीर्वादही कायम राहतो.
खरना प्रसादाचे विशेष महत्त्व
खार्नाच्या दिवशी, नवीन मातीच्या चुलीवर प्रसाद तयार केला जातो. संध्याकाळी, गुळाची खीर आणि तुपाने माखलेल्या गव्हाच्या पिठाच्या पोळ्या तयार केल्या जातात. पूजेनंतर, प्रसाद केळीच्या पानावर ठेवून उपवास करणाऱ्या व्यक्तीकडून त्याचे सेवन केले जाते. त्यानंतर तो प्रसाद कुटुंबातील सदस्यांमध्ये आणि इतरांमध्ये वाटला जातो.
खरना २०२६ ची तारीख आणि पंचांग
वैदिक पंचांगानुसार, २०२६ साली १४ नोव्हेंबर रोजी खर्ना साजरा होत आहे. पंचमी तिथी १३ नोव्हेंबर रोजी रात्री ८:४२ वाजता सुरू झाली आणि १४ नोव्हेंबर रोजी रात्री ११:२३ वाजता संपेल.
खरणाच्या दिवशी सकाळी पूजेची तयारी सुरू होते.
या दिवशी सकाळी स्नान करून उपवास सुरू होतो. उपवास करणारे दिवसभर अन्नपाणी वर्ज्य करतात. सूर्यास्तापर्यंत पाण्याशिवाय उपवास केला जातो. यानंतर नैवेद्य आणि पूजेची तयारी केली जाते.
नवीन चूलवर प्रसाद तयार केला जातो.
खरना नैवेद्यासाठी नवीन मातीच्या चुलीचा वापर केला जातो. नवीन तांदूळ, गूळ आणि दूध वापरून खीर तयार केली जाते. त्यासोबत तुपाने माखलेल्या पोळ्याही बनवल्या जातात. पूजेदरम्यान केळी आणि मुळा यांचाही नैवेद्य दाखवला जातो.
केळीच्या पानावर नैवेद्य अर्पण केला जातो.
सूर्यास्तानंतर, उपवास करणारी व्यक्ती खरना प्रसाद केळीच्या पानावर ठेवते. यानंतर, छट्टी मैया आणि सूर्यदेवाची यथोचित पूजा करून त्यांना नैवेद्य दाखवला जातो. पूजा पूर्ण झाल्यावर, उपवास करणारी व्यक्ती एका शांत ठिकाणी बसून प्रसादाचे ग्रहण करते.
प्रसाद घेतल्यानंतर कडक उपवास सुरू होतो.
खारना प्रसाद ग्रहण केल्यानंतर ३६ तासांचा निर्जला उपवास सुरू होतो. छठ पूजेच्या शेवटच्या दिवशी उगवत्या सूर्याला नैवेद्य अर्पण करून या कठोर उपवासाची सांगता होते. त्यानंतर भक्त आपला उपवास सोडतात आणि छठ पूजेचा नैवेद्य लोकांमध्ये वाटतात.
खरण्याच्या दिवशी स्वच्छतेकडे विशेष लक्ष द्या.
खरण्याच्या दिवशी घरातील स्वच्छतेकडे विशेष लक्ष दिले पाहिजे. जिथे पूजा आणि प्रसाद तयार केला जातो ती जागा स्वच्छ ठेवा. प्रसाद तयार करताना, त्यातील कोणताही पदार्थ चाखू नये. तसेच, घाणेरड्या हातांनी पूजेच्या साहित्याला स्पर्श करणे टाळावे.
लसूण, कांदा आणि तामसिक पदार्थांपासून दूर राहा.
खरण्याच्या दिवशी लसूण, कांदा आणि कोणतेही तामसिक पदार्थ टाळावेत. धार्मिक परंपरेनुसार, कुटुंबातील इतर सदस्यांनीही या दिवशी सात्विक पदार्थांचे सेवन करावे.
नैवेद्यासाठी नवीन भांडी वापरा.
खरना प्रसाद नवीन भांड्यांमध्ये आणि नवीन मातीच्या चुलीवर तयार करावा. रोजच्या वापरातील भांडी वापरणे टाळावे. प्रसाद तयार करण्याच्या संपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान पावित्र्य आणि स्वच्छता राखावी.
घरात वादविवाद आणि अपमानास्पद भाषा टाळा.
खरण्याच्या दिवशी घरात शांत आणि सकारात्मक वातावरण ठेवा. वादविवाद किंवा अपमानास्पद भाषा टाळा. कुटुंबातील सर्व सदस्यांनी एकमेकांवर प्रेम आणि सलोखा टिकवून ठेवावा.
सूर्यास्तानंतरच प्रसाद घ्या.
खरना उपवास दिवसभर पाण्याशिवाय पाळला जातो. सूर्यास्ताच्या वेळी योग्य पूजा आणि नैवेद्य अर्पण केल्यानंतरच भक्त प्रसाद ग्रहण करतात. ही परंपरा छठ पूजेच्या धार्मिक विधींचा एक महत्त्वाचा भाग मानली जाते.
उगवत्या सूर्याला नैवेद्य अर्पण करून ३६ तासांचा उपवास समाप्त होईल.
खरना अर्पण केल्यानंतर सुरू होणारा अंघोळीचा उपवास, छठ उत्सवाच्या शेवटच्या दिवशी उगवत्या सूर्याला पाणी अर्पण करून संपतो. यानंतर पर्ण (न्याहारी) आणि प्रसादाचे वाटप करून उत्सवाच्या परंपरांची सांगता होते.
धार्मिक श्रद्धांवर आधारित माहिती
खारना आणि छठ पूजेशी संबंधित या परंपरा धार्मिक श्रद्धा आणि प्रचलित चालीरीतींवर आधारित आहेत. उपवास आणि पूजेदरम्यान स्वच्छता, पवित्रता, संयम आणि भक्ती यांना विशेष महत्त्व दिले जाते.
