सोनिया गांधींच्या पुस्तकातील इंदिरा गांधींच्या कथा
काँग्रेस नेत्या सोनिया गांधी यांनी त्यांच्या 'बिलॉन्गिंग: अ जर्नी ऑफ लव्ह' या आत्मचरित्रात, त्यांच्या सासू आणि माजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या स्वभावाविषयी आणि रागाविषयीचे अनेक अनुभव सांगितले आहेत. या पुस्तकात त्यांनी वर्णन केले आहे की, इंदिरा गांधींच्या रागाचा परिणाम केवळ कुटुंबातील सदस्यांवरच नाही, तर कर्मचारी आणि पक्षातील वरिष्ठ नेत्यांवरही होत असे.
५४४ पानांच्या आत्मचरित्रातील जीवनातील महत्त्वाचे टप्पे
हार्परकॉलिन्स इंडियाने प्रकाशित केलेल्या या ५४४ पानांच्या पुस्तकात, सोनिया गांधी यांनी इटलीमधील त्यांचे बालपण, राजीव गांधी यांच्याशी विवाह, नेहरू-गांधी कुटुंबातील सुरुवातीचे जीवन, त्यांच्या पतीची हत्या आणि राजकारणातील प्रवेश यांसारख्या महत्त्वाच्या टप्प्यांची आठवण सांगितली आहे. तसेच, त्यांनी कुटुंबाची सून म्हणून आलेले सुरुवातीचे अनुभवही सांगितले आहेत.
कर्मचाऱ्यांना खोलीच्या कोपऱ्यात उभे करण्याची गोष्ट
सोनिया गांधींच्या म्हणण्यानुसार, कुटुंबात सामील झाल्यानंतर त्यांनी इंदिरा गांधींचा काहीसा राग अनुभवला, ज्यामुळे त्यांना आश्चर्य वाटले. त्यांनी एक प्रसंग सांगितला, ज्यात एक कर्मचारी त्यांना एका महत्त्वाच्या बैठकीची आठवण करून द्यायला विसरला होता. असे यापूर्वीही घडले होते, असे म्हटले जाते. संतप्त झालेल्या इंदिरा गांधींनी त्या कर्मचाऱ्याला खोलीच्या एका कोपऱ्यात उभे केले.
भिंतीकडे तोंड करून उभे राहिल्याबद्दल वरिष्ठ नेत्याला शिक्षा झाली.
सोनिया यांनी आणखी एक प्रसंग सांगितला, ज्यात त्यांनी एका माणसाला पांढरी धोती आणि कुर्ता घालून भिंतीकडे तोंड करून उभे असलेले पाहिले. त्यावेळी, त्या कोणत्याही प्रमुख राजकीय व्यक्तींना ओळखत नव्हत्या, पण त्यांच्या खाजगी निवासस्थानातील त्याच्या उपस्थितीमुळे तो काँग्रेसचा एक ज्येष्ठ नेता असावा असा त्यांचा विश्वास बसला. सुमारे अर्ध्या तासाने जेव्हा त्या परत आल्या, तेव्हा तो माणूस अजूनही त्याच स्थितीत उभा होता. नंतर सोनिया यांना कळले की, हे इंदिरा गांधींच्या आदेशानुसार करण्यात आले होते.
जेवणाच्या टेबलावरही राग स्पष्ट दिसत होता.
सोनिया गांधी यांनी लिहिले आहे की, संसदेत विरोधी पक्षांसोबतच्या जोरदार वादविवादानंतर इंदिरा गांधींचा राग कधीकधी घरातील जेवणाच्या टेबलापर्यंत पोहोचायचा. एकदा तर त्यांनी रागाच्या भरात आपले ताट जोरात बाजूला ढकलले होते. अशा क्षणांमुळे सोनिया अस्वस्थ आणि भयभीत व्हायच्या.
राजीव आणि संजय सोनियाचे सांत्वन करायचे.
सोनियांच्या म्हणण्यानुसार, अशा प्रसंगी राजीव आणि संजय गांधी शांत राहून परिस्थिती पूर्ववत होण्याची वाट पाहत असत. घाबरण्याची गरज नाही आणि इंदिरा गांधी लवकरच बऱ्या होतील, असे आश्वासन राजीव त्यांना देत असत. मात्र, सोनियांनी आठवण करून दिली की, इंदिरा गांधींना पूर्णपणे समजून घेण्यापूर्वी, त्या अशा वेळी अनेकदा आपल्या खुर्चीतच थरथर कापत असत.
आपल्या रागानंतर इंदिरा यांनीही पश्चात्ताप व्यक्त केला.
पुस्तकात सोनिया स्पष्ट करतात की, इंदिरा गांधींचा राग शांत झाल्यावर त्यांना अनेकदा आपल्या वागणुकीबद्दल पश्चात्ताप व्हायचा आणि त्या तो त्यांच्या पद्धतीने व्यक्त करायच्या. मात्र, जर एखाद्या सहकाऱ्याने त्यांच्या विश्वासाला तडा दिला, तर त्या त्यांना सहजासहजी माफ करत नसत आणि त्यांच्यापासून दूर राहत असत.
इंदिरांना छायाचित्रे आणि साड्यांमध्ये रस होता.
सोनिया यांच्या म्हणण्यानुसार, तणाव कमी करण्यासाठी इंदिरा गांधी जुन्या छायाचित्रांची मांडणी करणे आणि आपल्या साड्यांची निवड करणे यांसारख्या घरगुती कामांमध्ये वेळ घालवत असत. त्या त्यांच्या वरिष्ठ कर्मचारी, एमी कृष्णा यांना छायाचित्रांचे बॉक्स आणायला सांगून त्यांची तारखेनुसार मांडणी करत असत. साड्या त्यांच्या मूळ ठिकाणानुसार आणि प्रकारानुसार वेगवेगळ्या गठ्ठ्यांमध्ये ठेवल्या जात. सर्वात चांगल्या साड्या नातेवाईकांना भेट देण्यासाठी वेगळ्या केल्या जात असत.
आजी झाल्यावर स्वभावात होणारा बदल
सोनिया गांधी यांनी लिहिले आहे की, आजी झाल्यानंतर इंदिरा गांधींचा तणाव आणि रागाचे क्षण लक्षणीयरीत्या कमी झाले. राहुल आणि प्रियांका मोठे झाल्यावर, त्यांनी आपल्या आजीचा मूड समजून घेण्याचा प्रयत्न केला. सोनियांच्या आत्मचरित्रात नोंदवलेल्या या घटना इंदिरा गांधींच्या कौटुंबिक जीवनाचा आणि व्यक्तिमत्त्वाचा एक वेगळा पैलू उघड करतात.
